ИЛМУ БЛА КЮРЕШГЕНЛЕ, КИТАПЛА ОКЪУГЪАНЛА БИРСИЛЕДЕН КЁБЮРЕК ЖАШАЙДЫЛА

Къартлыкъ кёплени жюреклерин къыйнайды. Ариулукъ да жокъ, аны бла бирге акъыл да таркъая  барады. Ёмюрлюк  жашлыкъны жашырынлыгъын табаргъа адам улу хар заманда да итиннгенди. Кёп ёмюрлени ичинде алхимикле бла врачла дуния бла бир рецептлени айтхандыла: сарымсах, къызыл чагъыр, къанны алышындырыу, мыйыдан гипофизни кетериу дегенча мадарланы.

Ол амалланы хар бири да бир кесекге жарагъан кибик этсе да, къартайыуну уа тохтаталмагъанды. Алай эсе да, ол кюрешни ахырында алимле къартайтмазлыкъ дарманны жарашдыралмагъандыла. Биз эстетика медицинаны юсюнден  врач-косметолог Къойчуланы Шамил бла ушакъ этгенбиз.

-Шамил, гъаршха  кемеле учхан дунияда  къартлыкъны хорлар амал нек жокъду? Бир дарман ичип, жашыракъ болуп къалырча?

- Дарман жарсыуну   къурутурукъ  тюйюлдю. Комплекс мадарла керекдиле: азыкъны оздурмай ашаргъа, таза суу ичерге, физкультура бла кюреширге, болушлукъ этерик жюрек дарманланы - пептид препаратланы хайырлана турургъа керекди.

Биогеронтология жаны бла алгъаракълада Италияда бардырылгъан Европалы конгрессде алимле жашауну узайтыргъа боллукъ юч зат барды, дегендиле. Татымлы ашны 20-30 процентге азайтыу жашауугъузну 20 процентге кёбейтирикди, антиоксидантланы хайырланыу 10-15 процентге, ючюнчю жерде уа пептидледиле.

Низамны магъанасы да уллуду. Нарт сёзде бош айтылмайды: «Эртте жатсанг, эртте турсанг ауруу, палах не болгъанларын биллик тюйюлсе», - деп.

 - Адам «уку» эсе уа?

- «Уку» эм «чюйбаш чыпчыкъ» дегенле адамла кеслери жаратхан бош затладыла. Кюн, жерде болгъан хар жаннга, нюрюн, жылыуун да бир кибик тенг береди. Кюндюз ишле, кече солу. Жукъугъа кече ортасы болгъунчу киришсенг игиди. Адам ол кезиуде жукъламаса, гормон ишлемейди, эндокрин система да бузулгъан этеди.

Жашауда хар кезиу да, сабий саддача, жазылып болургъа керекдиле: ашадынг, жукъладынг, хауада айландынг. Алгъаракъда уа дагъыда бир сейирлик шарт ачыкъланнганды. Эрттен, тюш, ингир азыкъланы да бир заманда ашаргъа керекди.

- Россейде жашауну узунлугъу махтанырча тюйюлдю да?

- Жашауну келир кезиуде узунлугъу бара тургъан жылда ауушханланы саны бла тохташдырылады. Бизде жоллада жыл сайын мингле бла саналгъан сабийле ёледиле, бузукъчулукъ ишле кёп боладыла, ичгичилик - анга кёре. Бери ачыкъ эм жабыкъ халда бардырылгъан урушланы да къошугъуз. Къайда да жаш адамла ёледиле. Ма аны хатасынданды адамланы ауушханлары да. Бизде уллайгъанла аз жашамайдыла, жаш адамла уа эртте окъуна ёлюп кетедиле.

- Акъыллыла, билимлиле кёп жашайдыла деген керти хапармыды?

- Профессорла башхаладан эсе кёп жашайдыла. АБШ-да колледжлени бошагъан эр кишиле, билим алмагъан эр киши жерлешлеринден эсе алты жылгъа кёп жашагъанларын тохташдыргъандыла. Аланы юй бийчелерине да жетгенди ол башхалыкъ! Уллу интеллектлери болгъан эр кишилени жашаулары узун боладыла, тиширыулада уа - къысхаракъ. Ала жашауну къысхартхан къайгъы-къаугъаладыла дейдиле .

- Къартайыуну тохтатыргъа  керекмиди, ол огъурлу ишмиди? Огъесе табийгъатха къажаумуду?

- Къартайыуну тохтатыргъа керек  тюйюлдю, шошайтыргъа, алай бла жашауну 120 жылгъа дери созаргъа уа боллукъду. Ол жыл сан адам улуну генлериндеди, аны юсюнден Инжилде да айтылады. Сёз ючюн, Европада бла АБШ-да жюзжыллыкъланы саны хар он жылдан эки кере кёп бола барады. Ахыр жыллада адам улуну жашауу жыл сайын  юч айгъа узая баргъанды.  Бусагъатда битеу айныгъан къыраллада къартла кёпдюле, алагъа къарар ючюн бюджетден  ахчаны кёпден-кёп бёлюрге тюшеди.

- Алимле жаныуарланы жашауларын узайталадыла. Адамланы уа нек узайталмайдыла?

- Кертиди, жауун къуртну генлерин алышындырыу бла жашауун алты  кереге кёбейтедиле. Сынамлада чычхан 2,5 жыл жашайды, рекорду уа - 1400 кюндю. Жашау жылланы кёбейтирге боллукъду, жаланда аны ючюн къаллай багъа берликбиз ансы?

- Адамны генине тийип, аны жашауун узайтсакъ, биз ракны къозгъарыкъбыз, дейдиле алимле. Бу оюмну ангылатсагъыз, ачыкъласагъыз эди?

- Къартайыугъа къатышхан генле ракны къуралыууна да къатышадыла. Ол процессле бир бирден айырылмазлыкъ затладыла.  Биз эсибизде тутабыз актрисала Анна Самохинаны бла Любовь Полищукну ёлюм ауруудан ауругъанларыны,  жюрюген хапарлагъа кёре,   сылтаулары стволовой клеткала болгъандыла. Ала адамны чархында ракны къозгъагъан затладыла.

Стволовой клеткалада  генле бек къысха заманны ишлейдиле органланы жангыдан къурауда (сёз ючюн, бауурну бир кесегин къурауда). Андан сора клетканы ракга айландырлыкъ механизми ишлеп башлайды. Ма ол себепден аланы хайырланыу къоркъуулу затды.

- Не этерге боллукъбуз кеси чархыбызгъа кесибиз?

- Жашауну узайтыуну бек иги амалы - аш-азыкъны аз калориясы болгъанын хайырланыуду. Сынамла кёргюзтедиле: сутканы ичинде 1500-1800 килокалорий хайырланнган японлула кёп жашагъан адамлары бла биринчи жердедиле. Бош адам аллай диета бла жашау эталлыкъ тюйюлдю. Ол кёбюрек  ашаргъа керекди.

Кёп ашап аз колорий а къалай алгъын? Шёндю илму  адамны чархында аш-азыкъ калорияла жетишимли болгъанча сундурлукъ затланы излеу бла кюрешеди. Ала геннге эркинлик берликдиле къаллай бир сюйсе, аллай бир ашаргъа, аны бла бирге уа   ауурлукъгъа къошмазгъа. Дагъыда терк окъуна къарт болмаз ючюн, насыплы болургъа  кюреширге керекди. Аны да эсде тутугъуз.

Байсыланы Марзият

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

12.04.2024 - 09:03

«МЕНИ АЛЛАЙ АДАМЛА ОКЪУТХАНДЫЛА, АЛАНЫ ДЕРСЛЕРИНДЕН СОРА УСТАЗ БОЛМАЙ КЪАЛЫРГЪА КЪЫЙЫН ЭДИ»

Озгъан жылда сабийлени окъутууда бла юйретиуде ишлеген аслам адамыбыз даражалы атлагъа тийишли болгъанлары кёллендиргенди. Аланы санында уа Ёзденланы Мадина да барды.

12.04.2024 - 09:03

ЖАШ АДАМЛАГЪА – НЕ ЖАНЫ БЛА ДА ОНГЛА

Жаш тёлю политиканы бардырыугъа къырал, регион даражада да уллу магъана бериледи.

11.04.2024 - 10:01

Итиниулюклерин кёргюзтгендиле

Футболдан 2015 жылда туугъан спортчуланы араларында Минеральные Воды шахарда эришиу болгъанды. Анга СКФО-ну регионларындан тогъуз команда къатышханды.

11.04.2024 - 10:01

Гиртчиликлери ючюн – сый-махтау, саугъала да

Профессионал усталыкъланы  битеуроссей  чемпионатыны регион кесеги  бошалгъанды. Анга жораланып Нальчикде Сабийлени эмда жаш тёлюню чыгъармачылыгъыны къаласында   къууанчлы  жыйылыу болгъанды.

11.04.2024 - 09:27

СОТТАЛАНЫ КЪУРМАН ИНСАНЛАНЫ СОРУУЛАРЫН САКЪЛАЙДЫ

Бюгюн 13 сагъатда Эльбрус районну администрациясыны  башчысыны къуллугъун толтургъан Сотталаны Къурман КъМР-ни Регионнга оноу этген арасында «Магъаналы соруула» деген тема бла байламлы министерство