Къайсынны сёзю бюгюн да балхамды бизге

Нальчикде Тимбора Мальбахов атлы миллет китапханада битеу дуниягъа белгили поэт Къулийланы Къайсынны туугъан кюнюне аталып «тёгерек стол» болгъанды. Аны китапханада ишлегенле КъМР-ни Маданият министерствосуну себеплиги бла къурагъан эдиле. 

Жыйылыуну башлай, КъМР-ни маданият министри Мухадин Кумахов: «Поэтле дуниягъа бир борч бла келедиле. Назмуланы кёплерибиз жазгъанбыз, алай керти поэтле башха сёзле табадыла - хар кимни жюрегине  жетерча. Ала  башха адамладыла», - дегенди. 
Ызы бла КъМР-ни Парламентини Маданият, граждан обществону айнытыу эмда информация политика жаны бла комитетини башчысы Текуланы Амырбий сёлешгенди. «Школда окъуп башлагъан кезиуюбюзден тебиреп, Къайсынны назмулары жашауубузда энчи жер аладыла», - деп чертгенди. 
КъМР-ни халкъ поэти Беппайланы Муталип кесини сёзюнде белгили адамла Къайсынны чыгъармачылыгъына къаллай бийик багъа бергенлерин эсге салгъанды. 
Къайсын жазыучуланы араларында биригиулюк болуруна къайгъыргъанды, ёмюрюнде бир поэтге да къажау сюелмегенди, жалгъан къагъытха да къол салмагъанды. Шуёхлукъ жюрюте билгенди, къыйын кюнде билеклик этгенди. Белгилисича, Алим Кешоковну ызындан болгъанларында, Къайсын аны чыгъармачылыгъында ётюрюк жазылмагъанына шагъатлыкъ этгенди. Алим а урушда жаралы Къайсынны сермешден сюйреп чыгъаргъанды. 
КъМР-ни халкъ жазыучусу Моттайланы Светлана Къайсын халкъны ауазы болгъанын чертгенди. «Кимге да хурмет эте билген жарыкъ адам болуучу эди. Окъуучула бла тюбешиулерине бизни да алыучу эди», - деп эсгергенди.
Поэт Табакъсойланы Мухтар  а былай айтханды: «Къайсынны юй бийчеси Элизатны хайырындан биз поэтни сау заманында басмаланмагъан онеки назмусун кёргенбиз. Сейир тюйюлмюдю: Къайсын бек сюйген Лермонтовну да сау къадарында  онеки назмусу басмаланмай къалгъандыла.  Къайсын ол басмаланмай къалгъан назмуларында Лермонтовха сукъланады: ол душманын дуэльге чакъырып, ёлгенин насыпха санайды. 
Дагъыда Элизатны эсгермелеринде сейирлик затны окъугъанбыз: Москвада врачла Къайсыннга болушалмай, юйюне жиберирге оноу этгенлеринде, Къайсын «Чёпеллеуню жырын» жырлагъан эди. Ол Чёпеллеуге сукъланнганды, аны жортууулда ёлгенине! Поэтни чыгъармачылыгъыны тамырларын сюзерге керекди. Къайсын, закий поэт болгъанындан сора да, жигит эр киши болгъанды».Чегемни ташларындан, Малкъарны тауларындан дерсле алгъан жигит эди ол. Аны Уллу Ата журт урушда жигитлиги да баям болгъанды»,- дегенди  Мухтар. 
Аны бла бирге урушну къайсы тюрлюсюне да къажау сюелген поэт эди, анала, сабийле жашагъан дунияда окъла атылыргъа керек тюйюлдюле, дегенди. Патриот да, лирик да болгъанды. Сёзсюз, кёп жашаса эди, чыгъармачылыгъыны башха бетлери да ачыллыкъ эдиле. Айтыр сёзю болуп тургъанлай кетгенди  жашаудан. Уруш тёлюню жарсыулу къадары...сау къалгъанларын артда ауруула аудургъандыла.  
Сёзсюз, Къайсынны сыфаты битеу таулулагъа юлгюдю. Азат жюреги къаллай бир азап чекгенди кёчгюнчюлюкде! Битеу эркинликлери сыйырылгъан «спецпереселенец» даражада жашамай, бир Москва бла Санкт-Петербургдан къалгъан башха шахарлада жашаргъа эркинлиги болгъан поэт халкъыны ызындан арсарсыз атлагъанды. Бу шарт шагъатлыкъ этеди: Къайсын поэтни борчун халкъгъа къуллукъ этиуде кёргенди.
«Бирлик» жамауат биригиуню башчысы Сумайланы Ахмат а былай эсгергенди: «Мен интернатда окъугъанма. Къайсын ары келгенинде: «Арагъызда таулу бармыды?» - деп сорады.  «Мен таулума», - дейме. Ол заманда Къайсын: «Иги окъу», - деп, китабына къол да салып, саугъалагъан эди. Ол китап манга бек багъалыды». 
Къулийланы Къайсын атлы малкъар къырал драма театрны директору Жангоразланы Мажид а бир жарсыуун туура этгенди -  Къайсыннга аталгъан спектакль жокъду. «Поэтни китапларын кёп театрлагъа жибергенбиз, пьеса жазыллыкъды, биз аны жууукъ заманда саллыкъбыз», - дегенди.  
«Тёгерек столда» Къайсын башха поэтлеге къаллай бир къыйын салгъаныны юсюнден да айтылгъанды. Ана тилибизде жазгъанланы барысына да эс бургъанды поэт. Ол санда «Коммунизмге жол» газетде ишлегенлеге да. Не сейир, сыйы, даражасы не бийик болса да, кесин кётюрмегенди. Поэт Додуланы Аскер: «Кёпле «жангы назмуларым бардыла, бир келирсе, алырса», - деучю эдиле. Къайсын алай бир заманда да айтмагъанды, кеси келтире эди назмуларын», - дегенди. 
Алим Адам Гутов бусагъатда Къайсынча адамлагъа къулакъ салса эди дуния, мамырлыкъ болур эди, дегенди. Белгили  алим къызыбыз Биттирланы Тамара уа Къайсынны Мечиланы Кязимге къаллай бир эс бургъанын чертгенди. Жюрек жюрекни, фахму фахмуну къалай сезедиле, бир бирлерин къалай кёредиле! Кязим да, Къайсын да халкъ бла бирге болгъандыла.
Къайсынны поэзиясы бюгюнлюкде да чеклени билмейди, битеу дуниягъа жайылгъанды. Миллет китапхананы ишчиси Махийланы Азиза бюгюнлюкде да Къыргъызстанда Къайсынны эсде тутханларын айтханды. Битеу миллетлени адамлары къайтарадыла закийни  тизгинлерин. Жюз бла элли тилге кёчюрюлген таулу поэт халаллыкъны, адамлыкъны бюртюклерин салады адамланы жюреклерине. Керти поэзиягъа ёлюм жокъду!
Жамауат ишчи Наталья Шинкарёва уа Къулий улуну поэзиясыны шауданына бюгюнлюкде да адамла келип тургъанларын чертгенди. 
Дагъыда кёпле сёлешгендиле жыйылыуда. Къайсын бюгюнлюкде да барыбызны да бирлешдиргенлей, жашаргъа кюч бергенлей турады. 

Байсыланы Марзият. 

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

13.11.2026 - 09:03

Жандауурлукъ бирлешдиргенди

Нальчикни 7-чи номерли школунда жандауурлукъ иш къуралгъанды: кюз арты ярмаркадан тюшген ахча энчи аскер операциягъа къатышханлагъа  жиберилгенди. 

13.11.2026 - 09:03

Нарт эпосну энчиликлерине жоралап

Геуюрге кюн Нальчикде «Кавказны халкъларыны эпика чыгъармачылыкълары: тарых бла маданият» деген ат бла халкъла аралы илму конференция ишин башлагъанды.

13.11.2026 - 09:03

Ауушхан нёгерлерини юйюрлерин жокълагъандыла

Ич ишле органлада къуллукъ этгенлени кюнюнде жолда жюрюуню къоркъуусузлугъу ючюн жууаплы болгъан инспекторлары  борчларын толтура туруп  ёлтюрюлген  нёгерлерини юйюрлерин жокълагъандыла.

12.11.2026 - 09:27

«Врачны болушлукъ излеп келгенлеге эм алгъа жюрек жылыуу болургъа тийишлиди»

Бу кюнледе Мечиланы Кязим атлы маданият фондда республикада, андан тышында да белгили врачла бла тюбешиу болгъанды.

12.11.2026 - 09:26

Элбрус курортну тарыхы бла шагъырейленнгендиле

Кёп болмай Москвада Шимал-Кавказ федерал округну Кавказ. РФ институтуну башламчылыгъы бла  «Сакъланнган инфраструктура» деген аты бла кёрмюч болгъанды.  Ол Элбрус курортха  жораланнганды.