Гумрэ псэмрэ къабгъэдэкI апхуэдэ псалъэ дахэхэмкIэ и къалэмыпэм къыпыкIа тхылъ купщIафIэм ит хъыбархэр иреша­жьэ щIэныгъэлI цIэрыIуэ, жылагъуэ лэ­жьа­кIуэ емызэш, хэкупсэ нэсу зи гъащIэр зыхь Къалмыкъ Эдуард. «Зэрэгъыж (1926-2026). Тхыдэр, географиер, щIыпIэцIэхэр, цIыхухэр» фIэщыгъэр зиIэ а тхылъ гъэщIэгъуэныр и бжыгъэкIэ 100 хъууэ иджыблагъэ къыщыдэкIащ Котляровхэ Мариерэ Викторрэ я тхылъ тедзапIэм. Авторым зэ­рыжиIэмкIэ, анэ лъа­гъуныгъэмрэ абы и чэн­джэщхэмрэ гъуэгугъэлъагъуэ зыхуэ­хъуа а къыдэкIыгъуэр яхуэгъэзащ жылэу зэрытIысрэ мы гъэм илъэси 100 ирикъу и къуажэм и тхыдэм, къе­дза щIыпIэхэм, абы щыпсэуахэу зи дунейр зыхъуэжахэми нобэ узыншэу, жылэм, республикэм, ди къэралышхуэм я ехъу­лIэ­ныгъэм хуэлажьэу псэу и къуажэгъухэми. 
Дэтхэнэ цIыхуми, унагъуэми, жылэми, лъэпкъми, щIыналъэми езым я тхыдэ яIэжщ, мащIэми куэдми. Ахэр зэхэувэжурэ, къэрал­псо тхыдэ мэхъу, лIэужьхэр къызэщIиубыдэу, лIэ­щIыгъуэхэр зэпищIэу, хъугъуэфIыгъуэ ину щIэблэхэм къахуэнэу. Къэрал унафэкIэ жы­лэу зэрытIысрэ мы гъэм илъэси 100 ирикъуа Зэрэгъыж и щIыбагъ къыдэлъ тхыдэри ап­хуэдэщ. Къалмыкъ Эдуард хузэфIэкIащ щалъ­хуа и къуажэм къикIуа гъуэгуанэр зыхуэдэр къигъэлъэгъуэн, жылэм дэлъ хабзэр, и къуажэгъухэм я зэфIэкIхэр, я дуней еплъыкIэхэр, гупсысэхэмрэ мурадхэмрэ (блэкIа зэманым къриубыдахэри къэкIуэнум хуэгъэпсахэри) нэсу къызэщIиубыдэным хущIэкъуу, тхыдэм и пэжыр и тегъэщIапIэу. 
Зэрэгъыж къуажэм игъуэта цIэм и деж къыщыщIедзэри, Къалмыкъыр и лэжьыгъэмкIэ нос абы и нобэрей гъащIэм. Дэфтэр хъума­пIэхэм щIэлъ тхыгъэхэм къызэры­хэщыжымкIэ, Псыгуэнсу щIыпIэм нэхъапэм щыпсэуащ Амчокъуэ Зэрэгъыж и цIэу адыгэлI хахуэ, и лъэпкъэгъухэм пщIэшхуэ къыхуащIу, бийр къыщыщтэу. Ар кърым тэ­тэрхэм яIэщIэкIуэдауэ щытащ. ЛIыхъужьыр щаукIа щIыпIэм «Зэрэгъыж дэлъэдапIэкIэ» йоджэ иджы. Псыгуэнсу къыдэкIыу а Iэшэ­лъа­шэм щытIыса жылэм Зэрэгъыж и цIэр ­игъуэтащ. 
Зэманыр кIуащ, жылэми зиужь зэпыту екIуэкIащ. Илъэси 100 ипэкIэ, 1926 гъэм и фо­кIадэм и пэщIэдзэм, Къэбэрдей-Балъкъэр автоном областым унафэ къыдигъэ­кIащ Зэрэгъыжым къуажэ совет иIэн зэры­хуейм теухуауэ. Абдеж къыщежьащ жылэм и тхыдэщIэр: купщIафIэр, Iуэхугъуэ хьэлэмэтхэмкIэ, лIыгъэрэ хахуагъэкIэ гъэнщIар, яб­гъэ­дэлъ зэфIэкIхэмкIэ ди республикэми, къэ­ралышхуэми, дуней псоми цIэрыIуэ щыхъуа цIыху куэд къыщыхъуар. Зэ еплъыгъуэ­кIэ, тхыдэм и дежкIэ илъэси 100-р ар куэд-­­     къ­ым, атIэми а илъэсхэм къуажэм зыужьыныгъэфI игъуэтащ, цIыхухэм я псэукIэр иджы­рей мардэхэм хуэкIуэ хъуащ, жылэм и цIэр фIыкIэ ягъэIуащ абы щыщ еджагъэшхуэхэм, зауэмрэ лэжьыгъэмрэ, политикэмрэ экономикэмрэ, щэнхабзэмрэ спортымрэ я лэ­жьакIуэхэм, къызыхэкIа унагъуэмрэ зыщыщ лъэпкъымрэ емылъытауэ. Апхуэдэхэщ, Къал­мыкъым къызэригъэлъагъуэмкIэ, Лениным и орденыр зыхуэгъэфэща Джэду Бэчмырзэрэ Пщыбий Мухьэмэдрэ, СССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату щыта Вэро­къуэ Леонид, зауэ зэпэщIэувэныгъэхэм я лIыхъужьхэу Бозийхэ Кушбийрэ Щадрэ, Жыкъуэ Борис, Къардэн Бабий, Челышев Виктор, Бозий Азэт, УФ-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, дунейпсо цIэ­рыIуагъ зиIэ Темыркъан Юрэ, КъБР-м и цIыхубэ тхакIуэ IутIыж Борис, КъБР-м и Правительствэм хэтахэу Темыркъанхэ Хьэтурэ Борисрэ, Фырэ Руслан, Iэхъуэбэч Азрэт, олимп чемпион Къар­дэн Мурат, Налшык ­къалэ администрацэм и Iэтащхьэу щыта Хьэмгъуокъу Леонид, нэ­гъуэщI­хэри. 
Абыхэм, къуажэм, республикэм, къэралым Iуэху щызезыхьэ нэгъуэщI зэрэгъыждэс куэд­ми ятеухуа тхыгъэ щхьэхуэхэр, зи цIэхэр жылагъуэм и IуэхущIапIэхэм, уэрамхэм пщIэ хуащIу фIащахэм ехьэлIа хъыбар хьэлэмэтхэр щызэхуихьэсащ Къалмыкъым и лэжьыгъэм. Хуабжьу удэзыхьэхщ къуажэмрэ абы къедза щIыпIэхэмрэ я фIэщыгъэхэу Шэбий Iуащхьэ, Чэщанэжь, Суфэ и тIыгъэ, ПсыфIэIу, Псыжь лъэгу, Иныжьыкхъэ, Вагъэдзыкъуэ, Болжат кумбыжь, жылэм и нэгъуэщI щIыпIэ цIэрыIуэхэми епха хъыбархэри. КъинэмыщIауэ, къуажэм и теплъэр къызэрыщ, и цIыхухэм я сурэт хьэлэмэтхэмрэ усэ купщIафIэхэмрэ къыщыхьащ тхылъ гъэщIэгъуэным. 
ЖыпIэнурамэ, зы жылэ и тхыдэрэ и дунейрэ екIуу къыщыгъэлъэгъуа къыдэкIыгъуэщ Къалмыкъ Эдуард и къалэмыпэм къыпыкIар. Зэрэгъыжым и щIэблэ куэдым къахуэщхьэпэну тхылъ гъуэзэджэмкIэ авторым сэтей ­къищIар щалъхуа щIыпIэм и къекIуэкIыкIамрэ и нобэрей гъащIэмрэ я закъуэкъым – Эдуард хузэфIэкIащ цIыхум и дежкIэ къызыкIа лъэпкъым, зыщыщ щIыналъэм къепха псори хъугъуэфIыгъуэ мылъытэу зэрыщытыр къигъэлъэгъуэн, а фIыгъуэхэр хъумэныр дэтхэнэми и къалэну зэрыщытыр наIуэ къищIын. 
Жылэ махуэу дяпэкIи уекIуэкIыну, уи тхы­дэм узэрыгушхуэн илъэси 100 куэд къриубыдэну, Зэрэгъыж!
ЖЫЛАСЭ Маритэ.