«Адыгэ псалъэ» газетым къытедгъэзэж-дриплъэжурэ дыщытопсэлъыхь ди республикэм и Къущ­хьэхъум ит Iэщыхъуэхэм я Iуэху зытетым. Ар зэрызэдгъэхъулIэным хуэгъэзауи, уи гъэмахуи бжьыхьэ къехы­-­жы­гъуи джабащхьэхэм  я щыгу дохьэри, дэнэ лъэныкъуэкIи къы­щыдокIухь. Мы ­тхы­гъэми къыщыхэщыр ди апхуэдэ зе­кIуэхэм ящыщ зыщ. 

Къэбэрдей-Балъкъэрым щIы Iуэхухэмрэ мылъку зэхущытыкIэхэмкIэ и министрым и чэнджэщэгъу Иуан Аскэрбий зыдэсщIыгъуу гъуэгу дызэрытехьа ди япэ зекIуэм гъусэ ­къытхуэхъуат «Нарзанхэм я тIуащIэ» («Доли­-на Нарзанов», «Чэтмэс лъэгу») тэхъуанэм ит егъэзыпIэм Iэщ дохутыру щылажьэ Щокъа­рэ Резуанрэ и лэжьыгъэ нэхъыщхьэм зыкъы­дигъахуэу журналист IэщIагъэми зыхуезы­гъасэ МацIыхъу (Къуэжакъ) Мариерэ. 
Дзэлыкъуэ щIыналъэм дыщынэсым, абы хыхьэ Малкэ къуажэм дыдэлъадэри, ипщэкIэ дэзыгъэзей гъуэгум дытехьащ. Балъкъ къуршыпс уэрым и даущыр ижьымкIэ къэIуу, Каменномост (Къармэхьэблэ) дынэсащ. Абдежым Щокъарэр гъусэ къыщытхуэхъури, ­Балъкъ къыхэлъэдэж Чыщбалъкъ декIуэкI ­гъуэгу бгъунжымкIэ дыунэтIащ. 
Балъкъэр къуажэу къалъытэ Кичмалкэ ­къуажэм дынэсащ. ЗэрызэхэтхамкIэ, мы жы­лэм адыгэ унагъуэхэри дэсщ, къуажапщэм­кIэ нэхъ щызэщIэгъэуIуауэ. Жылэм, зэрыжаIэмкIэ, къэрэшеи, уеблэмэ къумыкъуи дэсщ.
Къуажапщэ дыдэм деж, сэмэгумкIэ езы­IуэнтIэкI губгъуэ гъуэгу быркъуэшыркъуэм ды­телъадэри, «Аурсэнтх» бгыщхьэ тафэу хуэм-хуэмурэ зызыIэтым дытехьащ. Абы ижькIэрэ щыпхаша зекIуапIэм километр 30-м нызэры­хьэскIэ, ипщэ-къухьэпIэмкIэ «хуеплъэкIыу», зы­зэхешри, Нартсанэ (Кисловодск) къикI ­асфальт гъуэгум тохьэ. Иужьрейм Iуащхьэ­махуэ и дыгъэмыхъуэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ Псыхущхъуэ (Джылысу) щIыпIэр и «плъапIэщ». 
Мы зекIуэгъуэм къриубыдэу дызыIущIахэм ящыщщ Нарзанхэм я къуэладжэ (Долина Нарзанов, Чэтмэс лъэгу) щIыпIэм щыIэ хэ­щIапIэм а махуэм теса Маргъущ Руслан (сурэтым щыфлъагъур аращ). 
- Мы щIыпIэм сыщыхъумакIуэщ. Мы лъэ­ныкъуэмкIэ къедза хъупIэхэм яхуэзауэ мыб­дежым Iэщ дохутыри, цIыхум еIэзэ медицинэм и лэжьакIуи, дэри дытесщи, къыIухьэм сэбэп дазэрыхуэхъуным дыхущIокъу, - къыд­жеIэ абы. 
- ХъумакIуэхэр дапщэ фыхъурэ? - деуп­щIащ Руслан.
- Мы зэманым цIыхуитI. Фи нэмыс нэхъ ­лъагэ ухъуи, си къуэ Аслъэнрэ сэрэ. Махуэ пщIы­рыпщI дыщыIэщ. Ди машинэкIэ дыкъы­щыдэкIуейкIэ, бензин уасэ къыдат.
Иуан Аскэрбий Маргъущым и псалъэм дыщIегъу: 
- Мы щIалэр, «къызэралъхурэ» жыхуаIэм хуэдэу, губгъуэм итщ. И пIалъэ ещIэ, цIыхухэм ядолэжьэф. Дыхуэныкъуэти, делъэIури, мыбы къэтшауэ аращ. Абы ипэкIэ мэзхъумэу лэ­жьащ. Дгъэбелджылымэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым ЩIыуэпс хъугъуэфIыгъуэхэмрэ эко­логиемкIэ и министерствэм и Дзэлыкъуэ ­район къудамэм къегъэщIылIа къэрал мэзгъэфIэным (госзаказникым) инспектор нэхъыжьу щыIащ…
- ИпэкIэ уи лэ­жьыгъари мыри зэры­зэ­щхьыр дэркIэ нэ­рылъагъущи, япэрейм и ­гугъу къытхуэпщIамэ ди гуапэт, Руслан. Псалъэм пап­щIэ, уздэщыIа мэзкъуэдымкIэ ­къаубыд щIыналъэр зыхуэдизым, - зыхузогъазэ сэри адэ­кIэ. 
- Модэ фыкъыздикIа Каменномост къуа­-жэм деж къыщегъэжьауэ, Чыщбалъкъ псым убгъурыту укъыдэкIуейуэрэ, Аурсэнт хъупIэм укъохьэри, Ставрополь краймрэ Къэрэшей-Шэрджэсымрэ я щIыгум удекIуэкIыурэ, мес мо асфальт гъуэгущIэм укъытохьэ. Хьэсаут псыр къыщежэх мы къуэм къыдыхьэ гъуэгу задэм сэмэгумкIэ декIуэкI джабэ нэкIухэри хэту, мо лъэмыжым («Чэтмэс лъэмыж») ­укъикIрэ, Нарзанхэм я къуэкIийм укъыдыхьэу, Хьэсаут Балъкъ щыхэхуэжым нэс удехмэ, иужьрейм и ижьрабгъу лъэныкъуэмкIэ, тIэкIу нэхъ хуэищхъэрэу (Хьэбэз балъкъэр къуа­жэм ипщэкIэ), Гъэлъэхъукъуэ псыр къыщыхэлъа­дэм унос. Къыдэбгъэзеижрэ, мыдэ мо ипщэ­кIэ дэкI «Ажэкъей» джабэмкIэ «Япэ зып­лъы­хьыпIэ» («Первый кругозор») зыфIащам узэ­рыфIэкIыу, Балъкъ и ныджэм аргуэру удохьэ. А псышхуэм узэпрокIри, Къэнжал лъапэкIэ уокIуэкI. Гундэлэн хэлъадэ Тызыл и тIуащIэм удыхьа иужь, абы удэкIуатэурэ, и псыкIэм унэблэгъэху удох. КъухьэпIэмкIэ къыдэбгъэ­зеижрэ, Чэтмэныщхьи укъыфIэкIмэ, Домбей губгъуэри ижьымкIэ щыплъагъуу, а щIы­пIэхэмкIэ къыщыщIэзыдзэу Тызыл хэхуэж ­Къазий псынэрэ ПсыкIэрэ я псыхъуащхьэхэр ижьымкIэ щыIэу, мывэкIэщхъ IувхэмкIэ ясея гъуэгум укърокIуэ. А къезбжэкIа къомым нэ­мыщIкIэ, Къуратышхуэ псыбгъунж цIыкIур щежэх къуэмкIэ мыбыкIэ къэбгъэзэжу, ар ­Балъкъ щыхэлъэдэжым нэс къызэщIэзыубы­дэ щIыналъэшхуэр щIэтплъыкIырт. Аращ ­Дзэ­лыкъуэ районым хыхьэ «къэрал заказник» ­хъужыр. 
- Руслан, щIыпIэцIэхэр дигу къызэрыб­-гъэ­кIыжам щхьэкIэ фIыщIэ пхудощI. Иджы­ри зы упщIэ: ПсыхущхъуэхэмкIэ щыIэр сыт?
- Лъэпкъ парк («Национальный парк») жы­хуаIэращ. 
- КъухьэпIэмкIэ республикэм къедзылIа щIыхэри къызэщIиубыдэркъэ а мэзкъуэ­дым?
- Хьэуэ! Ар «ГЛОХ» (гос. лесо-охотничье ­хозяйство) мэз-щакIуэ IэнатIэм ейщ, лицензэкIэ щагъэщакIуэу. 
- Дэнэ дежт фи хэщIапIэр мы бгыхэмкIэ? 
- И нэхъыбэм дыкъыдэкI-дехыжурэ ды­ла­жьэрт. Ауэ Къэнжал деж щытщ зы унэжь цIыкIу, а лъэныкъуэмкIэ къыщынэр щIэсу. 

Тхыгъэри  сурэтри  КЪУМАХУЭ Аслъэн  ейщ.