КъМР-ни Парламентини 2026 жылда жай сессияда ахыргъы жыйылыуунда депутатла быйылны бюджетине тюрлениулени сюзгендиле, республикалы законлагъа тюзетиулени къабыл кёргендиле эмда РФ-ни Къырал Думасыны къараууна законну проектин хазырлагъандыла. Жыйылыуну законла чыгъарыучу органны башчысыны орунбасары Жанатайланы Салим бардыргъанды.
Бюджет
Депутатла, биринчиден, КъМР-ни 2026 жылда эм 2027-2028 план кезиуде бюджетини юсюнден законнга тюрлениулени сюзгендиле. Финансла министр Елена Лисун билдиргенича, аны файдалары бир миллиард 372 миллион сомгъа кёбейтилгендиле. Ол санда налогладан эм анда тышында файдаланы ёлчеми 969,8 миллион сомгъа жетедиле. Дагъыда федерал арадан хакъсыз 402,7 миллион сом бериледи.
– Предприятияланы файдалары, акцизле, усталыкъгъа эм башха файдала ёсериклери белгиленеди, – дегенди министр.
Налогладан тышында файдаланы юслеринден айтханда, регионну иелигинде болгъан мюлкню хайырланыудан 250 миллион сом, табийгъат байлыкъдан 10,3 миллион сом, къырал ырысхыны сатыудан 313 миллион сом тюшериги белгиленеди. Дагъыда тазирледен, къоранчланы къайтарыудан, санкцияладан 129 миллион сом жыйыллыкъды.
Къоранчланы бёлюмюнде да бардыла тюрлениуле. Энчи аскер операциягъа къатышханлагъа эм аланы юйюрлерини социал излемлерин жалчытыр мурат бла КъМР-ни Правительствосуну резерв фондуну ёлчеми кёбейтилгенди.
– Алай бла битеу тюрлениулени эсге алып, 2026 жылны бюджетини файдалары – 73, 7 миллиард сом, къоранчлары 77,6 миллиард сом боллукъдула. Ол дефицит бла къуралады – 3,9 миллиард сом. Республиканы къырал борчу 2027 жылда 1 январьда 6,7 миллиард сомгъа жетерикди, – дегенди министр.
Законланы проектлери
Депутатла «КъМР-де кёп къатлы юйледе жашагъанла бирге хайырланнган мюлкню тынгылы жангыртыуну юсюнден» республикалы законну 20-чы статьясына тюзетиулени эки окъулууда къабыл кёргендиле. Ол федерал излемлеге келишдирилгенди. Сёз кёп къатлы юйледе жангыртыу жумушланы тизмесини юсюнден барады. Ол кючюне 2027 жылда 1 сентябрьде кирликди.
«Инсанланы бир-бир къауумларына, иш излегенде чырмаулагъа тюбегенде, квотала тохташдырыуну юсюнден» республикалы законну 3-чю статьясына тюзетиуле КъМР-ни прокуратурасыны эсгертиулерине тийишлиликде хазырланнгандыла. Урунуу, социал политика, саулукъ сакълау эм ветеранланы ишлери жаны бла комитетни башчысы Хусейн Кажаров ангылатханыча, документден «къырал себеплик Къабарты-Малкъарны инсанларына бериледи» деген жорукъ кетерилгенди.
Республиканы прокурору Николай Хабаров, депутатланы аллында сёлеше, бу болум инсанлагъа тенг онгла бермегенин, ол урунуу эркинликлени бузгъанын белгилегенди.
Маданиятны айнытыугъа бурулгъан законла да къабыл кёрюлгендиле. Алагъа кийирилген тюзетиуле бла Маданият, граждан обществону айнытыу эм информация политика жаны бла комитетни башчысы Текуланы Амырбий шагъырей этгенди. Сёз «Маданиятны юсюнден» законну 36-чы статьясына эм «КъМР-ни халкъларыны маданият хазналарыны (тарых эм маданият эсгертмеле) объектлерини юсюнден» республикалы законланы юслеринден барады.
Биринчи документде китапланы, газетлени сатханда, жарыкъландырыу тюбешиуле бардырылгъан кезиуде къыралны иелигинде болгъан мюлкге аренданы багъасына льгота тохташдырыуну юсюнден айтылады. Экинчисине кёре уа, маданият хазнаны сакълау жаны бла илму-методика арала, советле къураладыла.
Тюзетиуле
Экономика политика, инновация айнытыу, туризм эм предпринимательство жаны бла комитетни депутатлары РФ-ни Къырал Думасына «Къонакъ юйледе жумушла толтуруу жаны бла сынауну юсюнден» Федерал законну 1-чи эм 9-чу статьяларына тюзетиулени хазырлагъандыла.
Комитетни башчысы Заур Апшев ангылатханыча, сынау халда къонакъ юйлени ишлетген регионланы тизмесине Къабарты-Малкъарны къошууну юсюнден башламчылыкъ этилгенди. Ол регионда туризмни айнытыугъа энчи эс бурулгъаны, келген къонакъланы саны ёсгени бла байламлы жарашдырылгъанды.
- Бюгюнлюкде республикада туристле солурча 600-ге жууукъ жер барды, аладан 300-сю къонакъ юйлеге салыннган излемлеге келишедиле. Биз сынаугъа къатышмагъаныбыз ючюн объектле право жаны бла жалчытылмагъандыла, - дегенди Заур Апшев.
Парламентарийле акъыл этгенлерича, бу кемчилик кетерилсе, къонакъ юйлени жашырын ишлерин тохтатыргъа, алада къоркъуусузлукъну жалчытыргъа онг боллукъду. Аны бла бирге уа регионну эм муниципал къуралыуну бюджетлерин толтурууну энтта бир амалы боллукъду. «Аланы ишлери законлу мурдоргъа салынсала, къырал себепликни алаллыкъдыла, аны бла бирге уа туристлени ышаныулукълары ёсерикди», - дегенди Заур Апшев.
Сессия
Жыйылыуда КъМР-ни Парламентини кюз арты сессияда ишини тизмеси да сюзюлгенди.
Депутатла жай сессия 10 июльда бошалып, кюз арты сессия ишин 7 сентябрьде башларыгъын да тохташдыргъандыла.
Жыйылыуну ахырында Жанатайланы Салим депутатлагъа сессияны ичинде тири ишлегенлери, магъаналы, регионну айныууна, халкъны излемлерин жалчытыугъа бурулгъан законланы хазырлагъанлары ючюн ыразылыгъын айтханды.
Парламентни жай сессияда ахыргъы жыйылыуу Россейни эм Къабарты-Малкъарны гимнлерин согъуу бла жабылгъанды.
Тикаланы Фатима.
