|
|
Буруннгулу элге жолоучулукъ
2 июня, 2026 - 06:36
Черек районда бийик таулада орналгъан Шыкъы элни тийресинде Орус география биригиуню бир проекти бардырылгъанды. Россейни эм бийик жерлеринден биринде орналгъан окъуу майданда биригиуню регионда бёлюмюню, Жаш тёлю къымылдауну, власть органланы келечилери, республиканы къонакълары да жыйылгъандыла. Бу башламчылыкъгъа регион бёлюм, Черек районну бла Бызынгы элни администрациялары, КъМР-ни Курортла эм туризм министерствосу себеплик этгендиле.
Жыйылгъанланы алгъышлай, биригиуню Къабарты-Малкъарда Жаш тёлю арасыны башчысы Мокъаланы Тенгиз бу жерни энчилигини юсюнден айтханды. «Биз бусагъатда Бызынгы хунаны къатында Акъкъаяны тюбюнде орта ёмюрледен къалгъан эрттегили Шыкъы элни туркъуларында турабыз. Бу тамаша, аны бла бирге уа жашау этерге къыйын жерде туугъанды малкъар адабиятны мурдорун салгъан, кёп жазыучуларыбызгъа насийхатчы болгъан Мечиланы Кязим. Бюгюн сизни аны жашау эм чыгъармачылыкъ жолу бла шагъырей этерге, таулула алгъын къаллай журтлада-юйледе жашагъанларын кёргюзтюрге, ата-бабаларыбызны тарыхларындан юлгюле келтирирге сюебиз. «НЕурок географии» проектни сейир жерледе бардыргъаны бла республикабыз айырмалы болгъанды. Алгъын ол Хумаланда, жомакълы Тызыл ауузда, Ачы деген буруннгулу Чечем элде къуралгъан эди», - дегенди ол.
Сагъынылгъан проект 2023 жылда башланнгаанды. Андан бери къыралыбызны башха-башха регионларында 210 минг адамны къатышыуу бла 2 мингден аслам тюбешиу къуралгъанды. Аны мураты жаш адамланы географиядан хапарлы этиудю. Ол ниет бла жолоучулукъла, мастер-классла, интерактив дерсле ётдюрюледиле. Россейни халкъларыны бирлигини жылында уа ол «Бирлик кёп тюрлюлюкдеди» деген чакъырыу бла къуралады. Аны юсю бла башха-башха жыл сандагъы тёлюле, башха-башха халкъланы бла динлени келечилери уллу Россейде жашагъан миллетле аланы адет-тёрелери бла шагъырей боладыла, география илмуну магъанасын толусунлай ангылайдыла.
Быйылны дагъыда бир энчилиги - дерс жангызда Россейде угъай, тыш къыраллада да боллукъду.
Кесини оюмун курортла эм туризм министрни орунбасары Асланби Шхагапсоев да бирдиргенди. «Тарыхны, географияны бла туризмни бирикдирген сейир проектге къошулуу, кертиси бла да, хычыуунду. Аны закий жазыучу Мечиланы Кязим туугъан, жашагъан журтда ётдюрюлгени уа магъанасын бютюн ёсдюреди. Анга талай жылны ичинде тюрлю-тюрлю усталыкълада уруннганла, абаданла, жашла да къатышханлары уа проект жамауатха керек болгъанын кёргюзтеди. Бу огъурлу тёрени айнытыргъа керекди», - дегенди ол.
Черек районну администрациясыны башчысыны орунбасары Уяналаны Азрет а ала быллай ишлеге къошумчулукъ этерге не заманда да хазыр болгъанларын билдиргенди. «Жыйылыу ётген жер Кавказны битеу бешминглик тауларына жууукъдады. Дерсге жаш адамланы да къатышханлары, ала республикабызны тарыхын, маданиятын билирге сюйгенлери уа бютюн къууандырады»,- деп къошханды ол.
Биригиуню регионда бёлюмюню башчысы Аксана Карашева бу жол географиягъа юйретген 20 майда ачылгъанын билдиргенди. Краевед Геляланы Чомай а Мечиланы Кязим жангызда малкъар адабиятны мурдорун салгъаны бла угъай, белгили дин ахлу болгъанын, кёп кере хаж къылгъанын да эсгертгенди. Ахлусуна былай хурмет этгенлери ючюн а жыйылгъанлагъа ыразылыгъын Мечиланы Имран билдиргенди.
Алгъышлауладан сора этнограф Жангоразланы Мухаммат Мечиланы Кязимни чыгъармачылыгъыны, таулуланы эрттегили юйлери къаллайла болгъанларыны юсюнден дерс бергенди. Ол белгилегенича, закий Кязим халкъ таурухланы, шаркъ жазыучуланы чыгъармаларын окъуй, аланы магъаналарыны юсюнден сагъышлана, таулада къыйын жашауну сынай, энчи адабият дуниясын къурагъанды.
Ызы бла жыйылгъанла шайырны юйю-музейине, федерал магъаналы тарых эсгертме - Жабо къалагъа - баргъандыла. Мында Жангоразланы Мухаммат алагъа къаланы, Жаболаны тукъум тарыхларыны, къаланы къурулушунда къаллай амалла хайырланылгъанларыны, таулада жашауну жорукъларыны юслеринден билдиргенди.
Сейир жолоучулукъдан сора къонакъла къошда ауузланнгандыла, бир кесекни солугъандыла. Жолоучулукъ Курортла эм туризм министерствону излеми бла салыннган «Ледоруб и кошки» деген арт-объектге барыу бла бошалгъанды.
Кульчаланы Зульфия.
|
|
11.06.2026 - 09:23 Къабарты-Малкъарны Правительствосуну кенгешинде илму учреждениялагъа себеплик этиу, инсанланы онгдуруу, кадрла жаны бла онгланы айнытыу, билим бериу эмда социал жаны бла билеклик этиу бла байламлы |
|
|
11.06.2026 - 09:21 КъМР-ни Башчысы Казбек Коков Нальчикни жер-жерли администрациясында шахар округну школларыны директорлары бла тюбешгенди, деп билдиргендиле регионну оноучусуну МАХ-да энчи каналында. |
|
|
11.06.2026 - 08:57 Быйыл "Россети Северный-Кавказ" -"Каббалкэнерго" биригиуню специалистлери ток урланнганы бла байламлы 94 шартны ачыкълагъандыла. Аны чеклеринде 1,6 миллион киловатт-сагъат тас болгъанды. |
|
|
11.06.2026 - 08:56 Отарланы Магомедни жашы Омар 1916 жылны 10 майында Гирхожан элде туугъанды. 1938 жыл сентябрьде аны Нальчикге чакъырып, Къабарты-Малкъарны радиосуну А.М. |
|
|
10.06.2026 - 09:03 КъМР-ни законла чыгъарыучу органында парламент тынгылаулада республиканы жолларында болум, аварияланы сылтаулары эм аланы азайтыуну амаллары сюзюлгендиле. |
|