Шимал Осетияны В.Тхапсаев атлы къырал академия театрында Къабарты-Малкъар Республиканы бла Шимал Осетия-Алания Республиканы Парламентлерини араларында бирге ишлеуню юсюнден келишимни чеклеринде «Бирликни эм шуёхлукъну жоллары бла» регионла аралы форум бардырылгъанды. Ол Россейни халкъларыны бирлигини жылына жораланнганды. Аны юсюнден бизге КъМР-ни Парламентини пресс-службасындан билдиргендиле.
Анга КъМР-ни эм Шимал Осетия-Аланияны парламентлерини таматалары Татьяна Егорова бла Таймураз Тускаев, белгили къырал эм и политика къуллукъчу Александр Дзасохов, КъМР-де Адамны эркинликлери жаны бла уполномоченный Зумакъулланы Борис, эки регионну да законла чыгъарыучу органларыны депутатлары, алимле, маданиятда къуллукъ этгенле, жамауат биригиулени келечилери къатышхандыла.
Жыйылыу шуёх байламлыкъланы кючлер, миллетле аралы келишиулюкню эм халкъланы маданият хазналарын сакълар мурат бла къуралгъанды.
Жыйылыуну аллында уа эки регионну да халкъ усталарыны чыгъармаларыны кёрмючлери къуралгъанды. Тарых магъаналы документлени суратларына сейир бютюнда уллу эди. Анда эки регионну да тарыхларыны, белгили адамларыны, тюрлю-тюрлю шартланы кёрюрге онг болгъанды.
Эки республиканы да законла чыгъарыучу органларыны келечилери осетин адабиятны мурдорун салгъан назмучу Коста Хетагуровну эсгертмесине гюлле салгъандыла эмда аны хурметине бир минут шумсуз тургъандыла.
Къууанчлы жыйылыу
Парламентарийлени къууанчлы жыйылыуларын ача, Татьяна Егорова къонакъбай Шимал Осетия-Аланиягъа ыразылыкъ бла келгенин айтханды:
– Биз «Бирликни эм шуёхлукъну жоллары бла» деген магъаналы жыйылыугъа къатышабыз. Сизге, Таймураз Русланович, эмда сизни бетигизде жамауатха саулай быллай ариу башламчылыкъ этгенигиз ючюн ыразылыгъымы айтыргъа сюеме. Биз Россейни халкъларыны бирлигини жылында тамамланнган магъаналы ишлеге кесибизни юлюшюбюзню къошханбыз.
Эки республиканы, аланы халкъларыны тарыхлары шуёхлукъну бла къоншулукъну ариу юлгюлеридиле. Баям, быллай юлгюле дуния башында жокъдула. Байламлыкъланы мурдорун халкъларыбызны оюмлулукълары, маданият бирлик, тёрелеге, адетлеге кертилик, къыйын заманда бир бирге билеклик этерге хазырлыкъ къурагъандыла. Бюгюн регионла эм миллетле аралы байламлыкъла къаты болгъанлары ючюн бу адамлагъа ыразылыгъыбызны айтыргъа борчлубуз: бек алгъа – Тимбора Кубатиевич Мальбаховха эм Билар Емазаевич Кабалоевге, ызы бла Валерий Мухамедович Коковха эм форумгъа къатышхан Александр Сергеевич Дзасоховха, Зумакъулланы Борис Мустафаевичге, Юрий Хатуевич Темиркановха, Валерий Абисалович Гергиевге. Аланы шуёхлукълары, профессионал эм адамлыкъ ышанлары халкъларыбызны биригирге, культураларыбызны байыкъландырыргъа себеп болгъандыла. Байламлыкъланы жангы бетлерин а келир тёлюле жазарыкъдыла, алай аланы къаты мурдорлары, бай хазналары бардыла.
Россей – сейир къыралды. Ол эки жюзге жууукъ миллетни бла халкъны бирикдиреди. Ала уа хар бири да кесича энчидиле. Болсада ол бизге келишиулюкде жашаргъа чырмамайды. «Халкъла кёпдюле – Ата журт а бирди», – дегенди Расул Гамзатов. Шуёхлукъну сейир тёрелерин сакъларгъа, андан ары айнытыргъа, ёсюп келген тёлюлеге юйретирге керекбиз. Бу форум кавказ къонакъбайлыкъны жангы тёресин къурап, халкъларыбызны къарындаш байламлыкъларын андан ары бардырлыгъына ишексизме,–дегенди Татьяна Егорова эм жыйылгъанлагъа жетишимле тежегенди.
Къабарты-Малкъардан келген къонакъланы алгъышлай, Таймураз Тускаев бизни ата-бабаларыбыз бирге келишип жашаргъа кереклисин сайлагъанларын белгилегенди.
- Къонакъбайлыкъ, аталыкъ дегенча халкъ тёреле бир бирибизни таныргъа, миллет энчиликлерибизге юйренирге онг бергендиле. Аланы хайырындан не къыйын заманда да Къабарты-Малкъарны бла Шимал Осетияны айнытыугъа бурулгъан оноула чыгъарылгъандыла, – дегенди Таймураз ол.
Къоншу регионну законла чыгъарыучу органыны башчысы кёп жылла мындан алгъа этилген сайлауну тюзлюгюн эм ол халкъланы айныуларыны жолун салгъанын чертгенди:
– Къыйын геополитика болумлада бизни таматаларыбыз магъаналы, политика оюмлу сайлау этгендиле – Россейни къарындаш халкълары бла бирге болургъа. Ол атлам мюлк-ырысхы, маданият, билим бериу, башха жаны бла да айныугъа себеп болгъанды. Бизни таматалагъа жюрек ыразылыкъ, аланы Ата журтубуз ючюн этген батырлыкъ бирикдиредиле. Къабарты-Малкъаргъа мамырлыкъ, ырахматлыкъ, къолайлыкъ, айныу тежейме,– дегенди къоншу регионну Парламентини башчысы.
Тюбешиуде республикаланы халкъларыны тарыхларын белгили адамла бютюнда байыкъландыргъанлары чертилгенди. Аланы атлары Къабарты-Малкъарны бла Осетияны тарыхларына алтын харфла бла жазылгъандыла.
Тюбешиуде РФ-ни ЮНЕСКО-ну ишлери жаны бла комиссиясыны башчысыны орунбасары, Халкъла аралы болумла жаны бла россейли советни башчысыны экинчиси Александр Дзасохов сёлешгенди. Ол нёгери – КъМР-ни биринчи президенти Валерий Мухамедович Коковну – жюрек ыразылыкъда эсгергенди. Аны аты Къабарты-Малкъарны, битеу Кавказны да жашауунда магъаналы ишле бла байламлы болгъанын айтханды:
– Валерий Мухамедович иш кёллю, итиниулю адам болгъанды, миллетле аралы келишиулюкге ол артыкъда уллу магъана бергенди. Керти да жарсыулу, къоркъуулу заманла болгъандыла, алай оюмлулугъу, акъылы, Къабарты-Малкъарны тамблагъы кюню ючюн жарсыгъаны анга сынауладан къутулургъа онг бергендиле. Къабарты-Малкъарны социал жашауун игилендирир ючюн къолдан келгенни этгенди ол. Республика саулай, ол санда узакъ элле да, газ бла жалчытылыннганларын ол къууанып айтхан эди бир жол. Бизни арабызда ышаныулукъ болгъанды, халкъларыбызгъа магъаналы башламчылыкъланы бирге оноулашып этиучю эдик, – дегенди ол.
Зумакъулланы Борис да эки регионну арасында байламлыкъланы магъанасыны юсюнден айта, аны кючлерге къыйын салгъанланы сагъыннганды. Ол эки республиканы да быллай шуёхлукълары бла ёхтемленнгенин белгилеп, таматала салгъан тёреле мындан ары бютюнда кючленириклерине ышаннганын айтханды:
– Мен Шимал Осетияны жашлыгъымдан бери сюеме – аланланы эрттегили, аламат, ариу жерин. Къабартылыла, таулула, оруслула – Къабарты-Малкъарда жашагъан битеу миллетле быллай къоншубуз болгъаны бла ёхтемленедиле, къууанадыла. Бу сезимлени сакъларгъа борчлубуз,-дегенди ол.
Форумда КъМР-ни Парламентини депутаты, Гуманитар тинтиулени институту – «Россейни илмуларыны академиясыны Къабарты-Малкъарда илму арасы» федерал илму араны башчысы Касболат Дзамихов эм тарых илмуланы доктору, профессор, РСО-Аланияны Тарыхны бла археологияны институтуну башчысы Руслан Бзаров докладла этгендиле.
Касболат Дзамихов осетинлилени, къабартылыланы, таулуланы ёмюрлени теренинден келген тарых байламлыкъларыны, халкъланы культураларында, тёрелеринде, жашауларында бирликлени юслеринден айтханды. Къырал, илму, маданият жашауну айнытыугъа къыйын салгъан адамланы энчи эсгергенди. Ол миллетле аралы юйюрле кёп болгъанларына эс бургъанды.
Руслан Бзаров да тарых эм культура байламлыкъланы энчиликлерини юслеринден айтханды.
Саугъалау
Тюбешиуню кезиуюнде саугъалау да болгъанды. КъМР-ни Башчысы Казбек Коковну буйругъу бла Татьяна Егорова белгили къырал эм политика къуллукъчу, дипломат, РСО-Аланияны 1998-2005 жыллада башчысы Александр Дзасоховха КъМР-ни баш саугъасы – «Къабарты-Малкъарны аллында къыйыны ючюн» орденни бергенди. Анга «халкъланы араларында шуёхлукъну кючлеуге салгъан къыйыны ючюн» тийишли болгъанды.
Таймураз Тускаев а КъМР-ни Парламентини Сыйлы грамотасы бла белгиленнгенди – «парламентле аралы байламлыкъланы кенгертгени, халкъланы араларында шуёхлукъну кючлегени ючюн».
Бу жумушланы чеклеринде эки регионну да Парламентлерини башчылары Татьяна Егорованы бла Таймураз Тускаевни ишчи тюбешиулери да болгъанды. Анда мындан ары байламлыкъланы кючлениу мадарлары сюзюлгендиле.
Соруу-жууап
Асламлы информация органланы келечилерини сорууларына жууапла бере, Татьяна Егорова эки республиканы халкълары ёмюрлени теренинден бир бирге билеклик этгенлерин чертгенди. Законла чыгъарыучу органланы араларында болумланы юслеринден айта, РФ-ни Законла чыгъарыучуларыны советини, Шимал-Кавказ парламент ассоциацияны чеклеринде кёп магъаналы жумушла тамамланнганларын белгилегенди. Бирге ишлеуню юсюнден келишим бу байламлыкъланы бютюнда кенгертгенин айтханды:
– Биз законла жарашдырыуда, аланы жашауда бардырыуда сынауларыбыз бла алышыннган бла къалмай, бирге тюрлю-тюрлю жумушла бардырыргъа белгилейбиз, – дегенди спикер.
Татьяна Егорова бу кюнледе КъМР-де Шимал Осетияны депутатлары къонакъда болгъанларын, Зольск районну юлгюсюнде ала эллени социал-экономика болумларын игилендириуню сынауу бла шагъырейленнгенлерин эсгертгенди. Таймураз Тускаев а «Бийикликден бийикликге» акциягъа къошулгъанды. Ол Уллу Хорламны 80-жыллыгъын белгилеуню чеклеринде КъМР-ни Парламентини башламчылыгъы бла къуралгъанды.
– Биз Элбрусну тийресин гитлерчиледен эркин этиу сермешлеге жан берген батырлагъа хурмет этгенбиз, жигитлени эсгертмесине гюлле салгъанбыз, Терс-Къолда школда, районну башха социал объектлеринде болгъанбыз. Быллай жумушла бизни бютюнда жууукъ этедиле,– дегенди законла чыгъарыучу органны башчысы эмда мындан ары муратла кёп болгъанларын белгилегенди.
Сёзюню ахырында Татьяна Егорова форум кавказ халкъланы къарындаш байламлыкъларын мындан ары кючлеригине ышаннганын айтханды.
КъМР-ни Парламентини Маданият, граждан обществону айнытыу эм информация политика жаны бла комитетини башчысы Текуланы Амырбий журналистле бла ушакъ бардыра, регионланы халкъларыны ёмюрлени теренинде башланнган байламлыкълары бюгюн андан ары кючленнгенлерин айтханды.
Контроль эм регламент жаны бла комитетни башчысыны орунбасары, Маданият, граждан обществону айнытыу эм информация политика жаны бла комитетни келечиси Борис Паштов форум артыкъда магъаналы болгъанын чертгенди.
– Бизни ёхтемленирча затларыбыз кёпдюле: ёмюрлени теренинде къуралгъан шуёхлукъ, билеклик, бирлик. Регионланы алгъыннгы оноучулары керти шуёхла болгъандыла, бир бирини къайгъылары бла жашагъандыла. Республиканы келечилери бир бирге келип, не жумушлада да болушханлары эсимдеди,–дегенди депутат.
Музей
КъМР-ни Парламентини келечилери Шимал Осетияны Миллет музейинде да болгъандыла. Аны экспонатлары къобан ёмюрден башлап, Алан къыраллыкъгъа, Уллу Ата журт урушха эм андан сора жыллада халкъ мюлкню аягъы юсюне этиуге, бюгюннгю жетишимлеге дери хапарлайдыла.
Тюбешиуню ахырында форумгъа къатышханла быллай жумушланы хайырлылыкъларын чертгендиле эмда быллай жумушла республикаланы араларында болумланы бютюнда кючлегенлерин белгиленнгенди.
Шимал Осетия-Аланияны артистлери бла чыгъармачылыкъ коллективлери кёргюзтген концерт а къууанчлы жыйылыугъа бютюнда къууат бергенди.
