Ёзденланы Мухтарны жашы Артур «Саулукъ сакълау» миллет проектни «Земский доктор» программасына къатышып, бюгюнлюкде Ново-Ивановскоени амбулаториясында врач-терапевт болуп ишлейди. Биз аны бла ишини энчиликлерини, халкъны саулугъун сакълауну, ара шахардан элге ишге не ючюн жюрюгенини юслеринден ушакъ этгенбиз.
- Артур, Ново-Ивановскоеге къалай тюшгенсиз?
- Республикалы клиника больницада дежурный нейрохирург болуп ишлегенме. Алай экинчи да бир жерде кечинир эдим деп, Интернетни къармагъанма. Амбулаторияда терапевт изленнгенин кёрюп, бери келеме, баш врач бла ушакъ бардырама, адамла бла танышама. Андан бери тёртюнчю жыл барады. Энди уа терапевт - баш ишим болгъанды.
Кесим Кёнделен элде туугъанма, шёндю Нальчикде жашайма, андан жюрюп ишлейме. Элге, адамларына бек бюсюрейме, ала ачыкъдыла, женгилдиле, бек низамлыдыла. Юйюрюм бла солурча мында юйчюгюм болса, бек сюерикме.
- Нейрохирург артыкъ кёп тюбемеген усталыкъды, жамауатда ол даражалыды, сыйлыды, дерчады…
- Хау, алайды. Ол усталыкъны да къоймагъанма, энчи клиникада бардырама саусузлагъа къарауну.
Нейрохирургдан терапевт болгъанма десем, адамла не айтырла деп, ал кезиуде бир кесек уялгъан да, жунчугъан да этгенме. Алай шёндю эл амбулаторияда терапевтме деп, ийменмей айтама. Май районну больницасы амбулаторияланы битеу керекле бла жалчытады: къагъытдан, къаламдан башлап, медицина кереклеге дери. Саусузгъа компьютер, магнит-резонанс томографияладан, алача башха багъалы тинтиуледен ётерге керек болса, 3-4 кюнден кёп сакълатмайдыла.
Дагъыда, букъдурмай айтайым, шахардан эсе айлыкъ мында игиди.
- Терапевт къаллай жумушланы толтурады?
- Эм магъаналысы - жамауатда саулукълу жашауну жорукъларын жайыуду. Медицинаны биринчи бёлюмю аурууладан сакъланыуну мадарлары, аладан багъыу бла кюрешеди. Халкъны саулугъун дайым тинтип турууну да магъанасы уллуду. Аны бардырыу да бизни боюнубуздады.
Дагъыда жыйылыулагъа, жамауат бла тюбешиулеге къатышып, саулукълу жашауну жорукъларыны юслеринден сёлешиучюбюз, ангылатыу ишни бардырабыз.
- Аурууладан сакъланыуну да къайгъысын кёребиз, дейсиз. Мен акъыл этгенден, адам кеси да саулугъу ючюн жууаплы болургъа керекди - заралы затланы ичмезге, заманында врачха барыргъа…
- Ол алайды. Бу жаны бла новоивановкачыла низамлыдыла: заман жетгенлей, жыл озду, жангыдан анализле берейим деп, кеслери келедиле. Жарсыугъа, бизни адамларыбыз врачха келирге артыкъ сюймейдиле, бек къыйнагъынчы, сакълап турадыла. Узакъгъа бара турмайма, мени къаршы жууукъларым да алайдыла - бирлерин къоркъутуп ашыралсам да, башхалары уа айтханынгы эшитирге да сюймейдиле.
Адам саулугъуна сакъ болургъа кереклисин кёпле толу ангыламайдыла. Тинтиулени кезиуюнде уа аурууну башланнган заманда табып, аны хатасын азайтыргъа онг барды. Заманында багъылып, дарманла ичип, жашау халин, ашын да тюрлендирип, адам саулукълу ёмюрюн узайтыргъа боллукъду.
Газетни онглары бла хайырланып, тютюн ичгенлени флюорография тинтиуледен ётерге чакъырлыкъ эдим. Никотин бек уулу болгъанын, аны хатасын барыбыз да билебиз. Онкология тютюн тартханлада башхаладан эсе кёп тюбейди. Бу къыйын аурууну да башланнган кезиуде бакъгъан женгилирекди.
Шёндюгю заманда энтта бир жарсыу барды - жаш юйюрле сабийсиз къаладыла. Алай тинтиулени кезиуюнде эр кишини, тиширыуну саулукъларына да къаралады, керекли багъыу бериледи.
Коронавирусну хатасы адамланы саулукъларында бюгюн да эсленеди, ол жукъгъанлагъа энчи эс бурулады. Битеу бу затланы айтханым, бюгюнлюкде къырал халкъны саулугъун сакъларгъа, аурумазгъа, къыйналмазгъа битеу онгла къурагъанды. Жаланда ала бла хайырлана билирге керекбиз.
- Совет заманда поликлиникалада кёп сакълагъанлары эслеринде къалып, аны ючюн барыргъа сюе болмазламы?
- Ол айтханынгда да болур. Алай медицина жеринде турмайды, алгъа уллу атламла этгенди, бютюнда ахыр жыллада. Сёз ючюн, мен сабий бла поликлиникагъа барсам, кёп сакълайма деп билмейме. Врачха алгъадан жазылырча амалла бардыла: Интернетде Госуслуги порталда, учрежденияны кесине сёлешип. МАХ мессенджерде окъуна къуралгъандыла аллай онгла. Медицина оборудование, башха керекле да бардыла. Аны ючюн заманымы зыраф этерикме, манга болушурукъ тюйюлдюле деп, къоркъур кереклиси жокъду.
- Эллиле уа тышындан келген адам деп, сансыз этмеймидиле?
- Угъай, сый-намыс бередиле. Арабыз къысха болгъанды, болушлукъ керек заманда телефон бла сёлешип да айтадыла жарсыуларын. Манга мында игиди, жашау жолла бери келтиргенлерине, усталыгъымы алышханыма да бир кере да сокъуранмагъанма.
Тикаланы Фатима.
