КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэ­кIуэ Казбек хэтащ «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Муниципальнэ зэгухьэныгъэхэм я совет» ассоциацэм илъэсым иригъэкIуэкIа лэ­жьы­гъэхэр къы­щы­зэщIа­къуэжа зэхуэ­сым.

ЗэIущIэр къызэIуихащ ­Къэбэрдей-Балъкъэрым и АСМО-м и правленэм и уна­фэщI Пэнагуэ Максим. Абы хэтащ КъБР-м и Пар­ла­мен­тым и УнафэщI Его­ровэ Татьянэ, КъБР-м и Правительс­т­вэм и УнафэщI Мусуков Алий, КъБР-м щыIэ феде­раль­нэ инспектор нэхъыщхьэ Васильченкэ Дмит­рий, ЦIы­хум и хуитыныгъэ­хэмкIэ упол­но­моченнэу КъБР-м щы­Iэ Зумакулов Борис, къэ­рал кIуэцI IуэхухэмкIэ министру КъБР-м щыIэ Крючков Вячеслав, дзэ Iуэху хэхам хэтхэм защIэгъэкъуэным хуэ­гъэп­са «Хэкум и хъума­кIуэ­хэр» Къэ­рал фондым и Къэбэрдей-Балъкъэр щIы­налъэ къудамэм и уна­фэщI Дадэ МуIэед, республикэм и гъэ­зэщIакIуэ влас­тым, муниципальнэ щIыналъэ­хэм­рэ къалэ округхэмрэ щIыпIэ уна­фэр щызехьэнымкIэ я ор­ган­хэм, жылагъуэ зэгухьэ­ныгъэ­хэм я лIыкIуэхэр.
«Къэбэрдей-Балъкъэрым и муниципальнэ щIыналъэхэм я совет» зэгухьэныгъэм и зэIу­щIэм къыщыпсэлъащ ди республикэм и Iэтащхьэ КIуэ­кIуэ Казбек. 
- Илъэс куэд хъуауэ АСМО-р мэлажьэ, езым игъэбелджы­ла мардэм тету. Псом япэ фIыщIэ фхуэсщIыну сыхуейщ Украинэм щекIуэкI дзэ Iуэху хэхам щыIэ ди щIалэхэм гулъытэ зарахуэфщIым, фазэ­рыкIэлъыкIуэм, ахэр зыхуэныкъуэ хьэпшыпхэр щIэх-щIэ­хыурэ зэраIэрывгъэхьэм папщIэ. АдэкIи ди республикэм и цIыхуу абы щыIэхэр гулъытэ щымыщIэну дыхуейщ. Ди щIа­лэхэр зыхуэныкъуэхэр куэд мэхъу, дауи. Сыщы­гъуа­зэщ дзэ Iуэху хэхам хэтхэм я унагъуэхэм зэрыза­щIэв­гъа­къуэми. Сыт и лъэныкъуэ­кIи а Iуэхури щIэгъэхуэбжьэн ­хуейщ. Дзэ Iуэху хэхам хэтхэм, абы щыIахэм, зауэлIхэм я уна­гъуэхэм дазэрыкъуэтыр дэт­хэнэми зыхедгъэщIапхъэщ. АСМО-м абы теухуауэ къалэнышхуэ ехьри, фы­мы­бэлэрыгъ. Щхьэхуэу я гугъу сщIыну сыхуейщ уIэгъэ ­хъуауэ дзэ Iуэху хэхам къы­хэкIыж­хэми. Республикэм, къэралым я ­пащхьэм абыхэм ща­гъэ­зэщIащ къулыкъукIэ къатехуэ къа­лэн гугъу. Муниципальнэ ­щIы­на­лъэ­хэм я лэ­жьакIуэхэр ­фы­­къы­хузоджэ абыхэм фа­дэ­Iэпыкъуну, зы­хуэныкъуэ­хэм­кIэ гу ялъыфтэну, зыпэры­ты­фын лэжьапIэ къ­а­ху­зэв­гъэпэщыну. 
СыкъытеувыIэну сыхуейщ мыпхуэдэ Iуэхуми:  псори дытолажьэ цIы­ху­хэм я псэукIэр егъэ­фIэ­кIуэ­ным. Абы теухуауэ мыхьэнэшхуэ яIэщ лъэпкъ про­е­кт­хэм, ахэр гъэ­зэщIэным теухуауэ ди къару деблэж хъунукъым. Ди цIыхухэм я псэукIэ-щыIэкIэр фIы хъуным теухуауэ ар икъу­кIэ IэмалыфIщ. ДгъэзащIэ къудеймэ, сэбэпынагъыу къри­кIуэр долъагъу. Сыт атIэ нэхъ лейуэ АСМО-м зы­щIыф­хуэзгъазэр а проектхэм нэхъри зефпщытыну? Ди цIыхухэм я гъурри я цIынэри фэ фо­лъагъу икIи къывгуроIуэ. Ахэр зыхуэныкъуэхэр фо­щIэ. Къалэхэмрэ районхэмрэ щыIэ еджапIэхэм, сымаджэщхэм, щэнхабзэмкIэ унэх­эм йокIуа­лIэ цIыхубэр. Фы­зэрыщIэрэ фащIэуп­щIэу­рэ, нэхъ зыхуэ­ныкъуэхэмрэ я гукъеуэхэмрэ гу лъыфтэ. Лъэпкъ программэ щхьэхуэр дапхуэдэу ­къуажэхэм щыгъэзэщIа хъу­ми къызэ­рыф­щIэнур цIыху­хэм абы теухуауэ я арэзыныгъэмкIэщ. Сы­хуейщ лъэпкъ проектхэр гъэбелджылыным, гъэзэщIэным, егъэфIэ­кIуэ­ным теухуауэ гъэ­зэщIакIуэ ор­ганхэм фадэ­лэжьэну. Къы­хэзгъэщыну сы­хуейщ, лъэпкъ проектхэм я мардэм тету, цIыхухэм я псэу­кIэр егъэ­фIэкIуэнымкIэ сэбэп хъу Iуэху­щIапIэ куэд къызэгъэпэща зэрыхъур. Псалъэм и хьэтыркIэ, 2026 гъэм къриубыдэу а Iуэхум федеральнэ мылъкуу хухах сом мелард 11, 5-рэ. Мыхьэнэшхуэ зэттыпхъэщ транспорт, гъуэгу Iуэху­хэри. Ахэр гъэтэмэмыным теу­хуауэ муниципалитетхэм ху­хаха мылъкур тэмэму ­къагъэсэбэпыным дыкIэ­лъоплъ.
Республикэм и къуажэхэм, къалэхэм я теплъэмрэ я щы­тыкIэмрэ зэпымычу ди нэIэ тедывгъэгъэт. Гугъукъым ар къызэбгъэпэщыну, щхьэж и къалэн игъэзащIэмэ. Ухуэныгъэхэр здэмыхъуну щIыпIэхэм щыдывмыгъэщI. IуэхущIапIэ, унэ дыухуэмэ, ахэр дахэу, ­къабзэу, зэгъэкIуауэ, республикэм и теплъэри игъэщIэращIэу, зэщIэкъуауэ зэры­щы­тыпхъэм девгъэгупсыс, IуэхущIапIэхэм я бжэIупэхэр, къе­гъэщIылIа щIыпIэхэр къабзэу зедывгъэхьэ. Къалэхэм ще­кIуэкI ухуэныгъэхэр хабзэм къезэгъ дра­щIей­рэ, абыкIэ хуитыныгъэ яIэ? А псоми ды­кIэ­лъып­лъын хуейщ. 
Лэжьыгъэшхуэ зэщIылIэн хуейщ псэупIэ-коммунальнэ Iуэхутхьэбзэр. Ди цIыхухэм я псэукIэр нэхъыбэ дыдэу з­э­лъытар аращ. Псалъэм папщIэ, цIыхухэм псыр ирикъуу щамыIэ къохъур, псом хуэ­мыдэу гъэмахуэм. Мис ап­хуэдэ Iуэхугъуэхэм зыкъомкIэ елъытащ цIыхухэм я гукъы­дэжри республикэм и IуэхущIапIэу а псор зи къалэным хиубыдэхэм я лэжьыгъэри. ЖКХ-м и IуэхукIэ зэлэжьын, гъэзэкIуэжын хуейхэр куэд мэхъу. 
ПхъэнкIийм, пхъэнкIий ид­зы­пIэхэм теухуауэ зэфIэмыхьэ куэд щыIэщ. Ар ехьэлIащ ­уху­э­­ныгъэхэм къыдэхуэ пхъэ­н­­кIийми кIэрыхубжьэрыху­хэ­ми­. Унэ, псэуалъэ зезы­хьэ­хэм я куэншыбыр, псэуа­лъэ­жь ­къ­а­къутэжхэр, зы­хуэ­меиж хьэп­шыпыжьхэр зэ­хуатхъусу­рэ, уэрамхэм къы­да­кIутэ ­хъу­нукъым, - жиIащ Iэтащхьэм.
КIуэкIуэ Казбек къыхигъэщащ щIым пщIэ хуэтщIын зэ­рыхуейри:
 - Ди мылъку нэхъыщхьэр щIыращ. Республикэм щыIэн хуейкъым зыгуэркIэ къэмы­сэбэп, хъер къэзымыхь щIы утIыпща. Дэтхэнэ щIы кIапэри хъер къыдиту къэдгъэсэ­бэ­пы­ным дыхущIэвгъэкъу. ЩI­ы­р къызэрыдгъэсэбэп щIы­кIэр къэралым и хабзэм техуэу щытыпхъэщ, - жиIащ. 
- Ди щIэблэм я гъэсэныгъэм дытеплъэкъукI хъунукъым. КъэкIуэнур зэлъыта щIэблэм, пщэдей IуэхукIэ ди ужьым ­къиувэнум щапхъэ дахэ едывгъэгъэлъагъу, дывгъэущий, дывгъэгъасэ. Къыхэзгъэщыну сыхуейщ ди лэжьэкIэ-Iуэху зехьэкIэм куэд зэ­релъытар, сыту жы­пIэмэ щIалэгъуалэр дэ къыткIэ­лъыплъынущ. Дахэ къыддалъагъумэ - къыддэп­лъеинущ, мыхъумыщIэ къыд­далъа­гъумэ - я гур зэщыуэнущ. Хамэ къэралхэм щыдиIэ жа­гъуэгъухэм Iэмал едывмыгъэт ди щIалэгъуалэм я гуп­сысэр ягъэутхъуэну. Сыт зи гугъу тщIы щIэпхъаджащIэ­хэр зыхуейр жыпIэмэ, ди къэ­ралым и жылагъуэ-политикэ щытыкIэр ягъэбгъунлъэну хэту аращ. ЩIыпIэ самоуправ­ленэхэр мы Iуэхум псом хуэ­мыдэу хэлэжьыхьын ­хуе­й­щ. Районхэм, къуажэ­хэм­рэ къалэхэмрэ щыIэ щIалэ­гъуалэр дэзыхьэхыр, нэхъы­бэрэ хэ­щIа­пIэ яхуэхъур, спортым, егъэ­джэныгъэм, ­гъуа­з­джэм теухуауэ яхузэ­фIэкI­­хэр фэ фолъагъу, щхь­э­ж и нэIэ щIэт къуажэм е къалэм щыпсэу ныбжьыщIэхэм фа­кIэ­лъыплъ, я еджэкIэмрэ зэчийуэ яIэмрэ къэфпщытэ. ЩIалэгъуалэм теухуа Iуэхухэм текIуэдэну мылъ­кум дыщысхь хъунукъым. Абы теухуауэ лэ­жьыгъэ IэнатIэ щхьэхуэхэр къы­зэ­гъэ­пэщыпхъэми, абыи гулъы­тэ хуэщIын хуейщ, - къыхигъэщащ Iэтащхьэм.
КIуэкIуэ Казбек жиIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIы­ху­хэм зэхэщIыкI зэраIэр, уа­къыгурыIуэну зэрыхьэзырыр, узэрызэхащIыкIыр. 
- Ди цIыхухэм сыт щыгъуи узэхахынущ икIи уакъыгуры­Iуэнущ. Iуэхур зэлъытар абыхэм уазэрепсалъэ бзэрщ, уа­зэ­рыбгъэдыхьэрщ. ЦIыхухэм фахыхьэ фи гур зэIухауэ, фепсалъэ гуапэу. Абы щыгъуэщ къулыкъущIэхэмрэ цIыху­бэм­рэ я зэхуакум зэгурыIуэрэ ­хуабагъэрэ щыдэлъынури, зыр адрейм щызэхихынури, - жиIащ КIуэкIуэм. 
КъБР-м и Iэтащхьэр къытеувыIащ «Урысей зэкъуэт» политикэ партым и лэжьыгъэм. ЗэIущIэм щIэсхэм яжриIащ къытпэщылъ къэрал, республикэ хэхыныгъэхэм цIы­ху­хэр хуиту хэтын, я еплъыкIэр къагъэлъэгъуэн папщIэ Iэ­Iэтыр къызыхуэтыншэу къызэ­рагъэпэщыну. 

- 2026 гъэр Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я зэкъуэтыныгъэм и илъэсщ. ДощIэ зэкъуэ­ты­ныгъэм и мыхьэнэр - республикэм лъэпкъ куэд щопсэу зэгурыIуэрэ я дзыхь зрагъэзу, Iуэху щхьэпэхэр зэдащIэу. Республикэм и цIыхухэр зы унагъуэшхуэм хуэдэу зэдопсэу. Мы илъэсыр пщIэрэ щIыхьрэ иIэу егъэ­кIуэкIын хуейщ. Дауи, ди къуэш республикэхэми ди гъунэгъу щIыналъэхэми Iуэхухэр ядэтщIэнущ, махуэшхуэхэм дызэдыхэты­-нущ. Апхуэдэ щIыкIэкIэ лъэпкъхэм я зэ­къуэтыныгъэр нэхъри дгъэбыдэнщ, - жиIащ ди Iэтащхьэм. 
И къэпсэлъэныгъэм и кIэухыу игъэбелджылащ дзэ Iуэху хэхам щыIэ ди щIалэхэм яхэлъ лIыгъэмкIэ зэрыригушхуэр. 
- Ди къэрал лъэщым ТекIуэныгъэ къихьынущ. Нэхъыщхьэр дызэкъуэтынырщ, - къыхигъэщащ абы. 
АСМО-м 2025 гъэм илэжьахэм тепсэлъы­хьащ Пэнагуэ Максим. 
- 2025 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым и АСМО-р телэжьащ ди Iэтащхьэ КIуэкIуэ ­Казбек цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэным теухуауэ илъэс кIуам и гъатхэпэм игъэувауэ щыта мардэхэм. Къэтпщытэж пIалъэм нэхъыщхьэу гулъытэ зыхуэтщIахэм ящыщщ 1941 - 1945 гъэхэм екIуэкIа Хэку зауэшхуэм ТекIуэныгъэ Иныр къызэрыщытхьрэ илъэс  80 зэрырикъуам теухуа Iуэхугъуэхэр къызэгъэпэщыным. Абыхэм ящыщщ «Георгиевская лента», «ЛIыхъужьыгъэм и дерсхэр» Iуэхухэр. Хэку зауэшхуэм и щIыхькIэ щыIэ фэеплъ сынхэр къэгъэщIэрэщIэжынми де­гугъуащ.
Нобэ къэралыр зыхэт гугъуехьхэм щы­теп­сэлъыхьым, Пэнагуэм къыхигъэщащ гъэ ­кIуам АСМО-р «Хэкум и хъумакIуэхэр» щIыналъэ фондым зэрыдэлэжьар иджыри Iуэ­хум зэрыпащэр, дзэ Iуэху хэхам хэтхэмрэ абыхэм я унагъуэхэмрэ медицинэ, егъэ­джэ­ныгъэ жыпIэми нэгъуэщIхэмкIи гулъытэ зэрыхуащIыр. 
Ухуэныгъэу ирагъэкIуэкIым и Iуэхум къытеувыIэу жиIащ сымаджэщхэр, еджапIэхэр, спорт IуэхущIапIэхэр, унэхэр ухуэнымрэ къэгъэщIэрэщIэжынымкIэ лэжьыгъэшхуэ зэры­зэфIахыр. Псалъэм папщIэ, Налшык, Тэрч, Нарткъалэ егъэджэныгъэ IуэхущIапIэхэр ­щаухуащ, Налшык къалэ поликлиникэр къы­зыхуэтыншэу зэрахьащ. КъБР-м щагъэзащIэ лъэпкъ проектхэм я фIыгъэкIэ республикэм щаухуащ спорт, узыншагъэр щрагъэфIакIуэ IуэхущIапIэу 31-рэ, спорт утыкуу 50 къызэрагъэпэщащ. 
Пэнагуэ Максим тепсэлъыхьащ гъуэгухэр гъэтэмэмыным, цIыхухэр псы къабзэкIэ къы­зэгъэпэщыным теухуауэ куэд зэралэжьам, а Iуэхум иджыри гулъытэ лей зэрыхуащIым. ­Гъуэгур гъэтэмэмынымкIэ лэжьыгъэшхуэ ще­кIуэкIащ Дзэлыкъуэ, Май, Тэрч, Аруан щIы­налъэхэм. Къуажэхэм я теплъэр егъэ­фIэкIуэнымкIэ программэм тету екIуэкIа зэпеуэхэм хэта къуажэхэм цIыхубэр щызэхуэс IуэхущIапIэхэр щаухуащ. 
- ДызыщыгуфIыкI Iуэхугъуэхэм ящыщщ мэкъумэш лэжьыгъэм зэрызиужьыр. Псом хуэмыдэу лэжьыгъэшхуэхэр щокIуэкI республдикэм и къуажэхэм. Илъэс блэкIам агропромышленнэ комплекым зегъэужьыным ­хухахауэ щытащ сом меларди 4, 6-рэ. Мэкъу­мэш IэнатIэм и фIыгъэкIэ щIыналъэм и мылъкум къыхэхъуащ сом меларди 2 хуэдиз, - жиIащ Пэнагуэ Максим.
- 2025 гъэм и мэлыжьыхь мазэм, КъБР-м и Iэтащхьэм и Администрацэм и унафэщI ­Къуэдзокъуэ Мухьэмэд зи пашэ гуп хэтащ «Малая родина - сила России» федеральнэ Iуэхум. АСМО-р жыджэру хэтщ федеральнэ программэхэм. Илъэс кIуам республикэм и щIыпIэ самоуправленэхэм я унафэщI 31-рэ хэтащ федеральнэ проект 16-м. Къуажэхэмрэ къалэхэмрэ я администрацэхэм я уна­фэщI­хэр тхьэмахуэ къэс зэхуос, зэлэжьхэр къапщытэн, зэчэнджэщын папщIэ. 
Федеральнэ зэпеуэхэм дызэрыхэтым Iэмал къыдет абы дыщытекIуэну, мылъку къыхэтхыну. 2025 гъэм къалэ тынш, щIэращIэ къызэгъэпэщынымкIэ УФ-м Ухуэны­гъэмкIэ и министерствэм иригъэкIуэкIа X урысейпсо зэпеуэм щытекIуахэм яхэтащ ди ­республикэм и проектищ, - жиIащ абы. 
Пэнагуэ Максим я гугъу ищIащ илъэс къэс «Къэбэрдей-Балъкъэрым и муниципальнэ щIыналъэхэм я совет» зэгухьэныгъэм иригъэкIуэкI зэпеуэхэм. Абыхэм ящыщу, 2025 къыхалъхьа зэпеуитху иджыблагъэ къап­щытэжащ. Муниципалитет нэхъыфI хъуащ Лашынкъей къуажэр. А зэпеуэм етIуанэ увыпIэр къыщихьащ Солдатскэ къуажэм. Ещанэр лъысащ Безенги къуажэм. КъБР-м и къалэ администрацэхэм я нэхъыфIу къа­лъытащ Нарткъалэм ейр. «Муниципалитетым и бзылъхугъэ-унафэщI» зэпеуэм нэхъы­фIу къыщалъытащ Шэджэм щIыналъэм и администрацэм и унафэщIым и къуэдзэ Ефэнды Терезэ. Республикэм и къуажэхэмрэ къалэхэмрэ щекIуэкI лэжьыгъэхэр нэхъыфIу къигъэлъэгъуауэ къалъытащ «Терек 1» га­зетым. «Вести Прохладненского городского округа» газетыр етIуанэ хъуащ. Ещанэ увы­пIэр лъысащ «Эльбрусские новости» газетым. Район, къалэ е къуажэ администрацэм и лэжьыгъэр къэгъэнэIуэнымкIэ хъыбаре­гъащIэ IэнатIэхэр зыхэта зэпеуэм нэхъыфIу къыщалъытащ Бахъсэн районым и адми­нистрацэм и пресс-IуэхущIапIэр. Налшык ­къалэ администрацэм и пресс-IуэхущIапIэр - етIуа­нэщ. Республикэ зэпеуэхэм ехъулIэныгъэ щызыIэрызыгъэхьахэм щIыхь тхылъ­хэмрэ ахъшэ саугъэтхэмрэ иратынущ. 
«Хэкум и хъумакIуэхэр» къэрал фондым и Къэбэрдей-Балъкъэр къудамэм и унафэщI Дадэ МуIэед тепсэлъыхьащ дзэ Iуэху хэхам хэтхэм, абы и ветеранхэм, зауэлIхэм я уна­гъуэхэм фондыр зэрадэIэпыкъум. Гулъытэ, захуагъэ пщIэ - мы Iуэхугъуищым тету зи лэжьыгъэр езыхьэкI фондым ди зауэлIхэм защIегъакъуэ узыншагъэ, егъэджэныгъэ, лэ­жьыгъэ, мылъку, псэупIэ IуэхухэмкIэ, юридическэ, психологие чэнджэщхэри ират. Дадэм къыхигъэщащ республикэм и къалэхэмрэ ­къуажэхэмрэ щыIэ администрацэхэм дзэ Iуэху хэхам хэтхэм, абы уIэгъэ щыхъуахэм, ныкъуэдыкъуэу къэзыгъэзэжахэм, апхуэдэуи зауэлIхэм я унагъуэхэм дэIэпыкъу къудамэхэр къызэрыщызэрагъэпэщар, хуэныкъуэ­хэм зэпымыууэ психологхэр зэрыдагъэ­ла­жьэр, я узыншагъэм щыкIэлъагъэплъ санаторэхэм пщIэншэу зэрагъакIуэр. Къыхигъэщащ къулыкъум пэрыту ныкъуэдыкъуэ хъуа­хэм псом япэ гулъытэ зэрыхуащIыр. Дадэ МуIэед зэрыжиIамкIэ, «Специальный социальный контракт для участников СВО» Iуэхур къызэрагъэпэщащи, ар куэдым къагъэсэбэп. 
«Къэбэрдей-Балъкъэрым и муниципаль­-нэ щIыналъэхэм я совет» зэгухьэныгъэм и зэIущIэм къыщапщытэжащ зыхунэсахэр, ща­гъэбелджылащ къалэныщIэхэр, къыщыхагъэщащ нэхъапэу гулъытэ зыхуащIыну-хэр. 

ГУГЪУЭТ  Заремэ.