Театрым, кином, щэнхабзэм зэрыщыту хухэха махуэхэм журналистхэр ди гуапэу датотхыхь а IэнатIэм пэрытхэм, цIыху гъащIэр, къэралыр, псэукIэр нэхъ зыгъэбжьыфIэ, зыгъэдахэ цIыху цIэрыIуэхэм. МафIэм пэгъунэгъу лыр мажьэ жыхуиIэращи, а псор уи лъэпкъым щехьэлIам деж Iуэхум хэлъ дахэри, фаджэри, Iейри, фIыри нэхъ зыхыбощIэ, нэхъ куууэ зэпкърыпхыху Iэ- мал нэхъыбэ къыкъуэкIыным ущыгугъыу. Зи гугъу сщIым теухуауэ «Черкес хэку» газетым и журналист Лыхь Тимуррэ Акъ Мухьэрбэч и цIэр зезыхьэ адыгэ драмэ театрым и унафэщIым и къалэныр пIалъэкIэ зыгъэзащIэ, Адыгэ Республикэм гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, «Кавказфильм» киностудием и унафэщI, режиссер цIэрыIуэ ЕмкIуж Андзоррэ иджыблагъэ зэрызэпсэлъам фыщызгъэгъуэзэн ипэкIэ, жысIэ-нут Андзор адыгэ зэрыс республикищыр IуэхукIэ зэпызыщIэ цIыхухэм зэращыщыр. Абы илъэс куэд щIауэ, нэхъыщхьэращи, ехъулIэныгъэхэр иIэу спектаклхэр щегъэув Къэбэрдей-Балъкъэрым, Къэрэшей-Шэрджэсым, Адыгейм. Урысейм щекIуэкI зэпеуэхэм, фестивалхэм къахощ абы и лэжьыгъэхэр. Адыгэ щэнхабзэм, гъуазджэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщI щIалэр Къэрэшей-Шэрджэсым и адыгэ театрыр и нэIэ зэрыщIагъэувэрэ илъэсым щIигъуами аращ. Ауэ мащIэкъым а пIалъэ кIэщIым къриубыдэу абы спектаклу игъэувар, фIыщIэу къилэжьар. Андзор театрыр зэрызэрихьэм, адыгэбзэм и Iуэху зыIутыр зэрилъагъум, щIалэгъуалэр зэрыригъаджэм теухуауэ жиIэм «Адыгэ псалъэм» и щIэджыкIакIуэхэр щыдгъэгъуазэмэ тфIэфIу тыдодзэ.
- Си гуапэ хъуащ, Андзор, театр Iуэхум нэмыщI, Даур Аслъэн и цIэр зезыхьэ колледжым егъэджакIуэу узэрыщылажьэр щызэхэсхам. Сыт хуэдэ факультетым уегъэбыдылIа, сытым хуэбгъасэрэ щIалэгъуалэр?
- Колледжым сыщолажьэ театрым и унафэщIу сызэрагъэуврэ. ЩIэблэр хузогъасэ актер IэщIагъэм, режиссурэм, сценэм узэрыщыпсэлъэным. Мы еджапIэм япэ дыдэ сыкъэкIуауэ щытащ ди бзэр зыIурылъ ныбжьыщIэхэр къэслъыхъуэу, адыгэ театрым хэсшэн си мураду. Иджы, сэ езгъаджэуи, си лэжьэгъухэм ирагъаджэуи ирехъу, адыгэ театрым игъэув спектаклхэм я роль нэхъыщхьэхэм, гугъухэм щыджэгуу, труппэм и «лъыщIэ» хъуауэ къытхэтщ къэкIуэныфI зиIэ ныбжьыщIэ-хэу Шыбзыхъуэ Щэмил, Хьэкъун Кемран, Мамхэгъ Наирэ, Гундэхъу Тимур, ДыщэкI Анзор сымэ. Сыхуейт ди театрым ныбжь яIэу щылажьэхэм я нэIэ щIэту абыхэм заузэщIыну.
- Актер IэщIагъэмрэ анэдэлъхубзэмрэ дауэ къызэдекIуэкIрэ?
- Утыку итыкIэм и теориеу Станиславскэм и деж къыщежьамрэ актерым и къалэнхэмрэ зищIысым дапщэрэ ухуейми тепсэлъыхь, адыгэ лъэпкъым хуэлажьэм и Iуэхур абыкIэ зэфIэкIыркъым. Режиссер ахъырзэману, зэчиишхуэ зыбгъэдэлъ актеру щрети, уи анэдэлъхубзэр пIурымылъмэ, адыгэ театрым сыткIэ урисэбэп? Бзэр - псэщ! «Сэ адыгэбзэр къызгуроIуэ, сримыпсалъэ щхьэкIэ», - жызыIэр адыгэжкъым, апхуэдэр адыгэ ныкъуэу аращ. Адыгэу укъалъхуамэ, инджылызыбзэр фIы дыдэу зэбгъэщIами, урысыбзэр езы урысхэм нэхърэ нэхъ къабзэу бгъэшэрыуэми, зэи а лъэпкъхэм ящыщ ухъуфынукъым. Нэхъ Iеижращи - уи бзэр зыIэщIэбгъэкIа, уи адыгэныр къыбоух. Абы сыт къизгъэкIыр? Ди щхьэщыгум итым цIыхуу дыкъыщигъэщIакIэ, мы щIыгум дыкъыщытригъэхьэм бзэ щхьэхуэ къыщыдитакIэ, ар тхъумэн хуейуэ къызолъытэ. Унэм лъабжьэ зэриIэм ещхьу, анэдэлъхуу адыгэм къылъыса бзэр и лъэпкъым пкъощIэсэ хуохъу.
- Адыгэбзэм хуэгъэза уи гупсысэр икъукIэ зыхэзбгъэщIащ, Андзор. СфIэгъэщIэгъуэныр пщIэрэ? И гущIыIум телъ си гукъеуэхэм яз щапхъэу къыпхуэсхьынщи, къызжеIэ уи еплъыкIэр. Нобэ дызэсауэ адыгэм зыхэдмыныжыф фIэхъус хыкIэ пхэнжхэм сыт етщIэфынур? «Уи пщэдджыжь фIыуэ», «Уи махуэ фIыуэ», «Уи пщыхьэщхьэ фIыуэ» жыпIэу зызыхуэбгъазэхэм закъуэтIакъуэххэщ къахэкIыр адыгэбзэкIэ жэуап къозытыжу…
- «ФIэхъус апщий» къыджаIэрэ, «Упсэу апщийкIэ» дыпэджэжу десатэмэ, фIы дыдэт. «Сэлам алейкум» къегъэблэгъэкIэращ иджыпсту нэхъ къагъэсэбэпыр. Абы сэ Iейуэ зыри хэслъагъуэркъым, ауэ а фIэхъус хыкIэр хьэрыпхэм я дежщ къыщежьар, ар абыхэм къахуэдгъэнэжу, ди бзэм хэт фIэхъус зэмылIэужьыгъуэхэр къэдгъэсэбэпыжамэ нэхъыфIт.
- Актер ныбжьыщIэу адыгэ театрым некIуалIэхэм щIэныгъэ нэхъыщхьэ зрагъэгъуэтынымкIэ, я Iэзагъым хагъэхъуэнымкIэ Iэмалу сыт яIэр? Псалъэм папщIэ, Москва е Санкт-Петербург дэт театр институтхэм щеджэну хуей абыхэм яхэт?
- ЕджапIэм къыщIах щIэныгъэмрэ сценэм щитым деж ягъуэт зэхэщIыкIымрэ ауи зэбгъапщэ хъунукъым. Сэ ди нэхъыщIэхэм яхуэгъэзауэ жысIэну сыхуейщ я адыгэбзэмкIи, я Iуэху щIэкIэмкIи сызэрагъэгуфIэр. ФIы дыдэ хъунут зэбгры-кIыу еджэу, актерышхуэ хъуауэ къагъэзэжыну, ауэ псоми ар яхузэфIэкIынукъым щхьэусыгъуэ зэхуэмыдэхэм къыхэкIыу. Абыхэм яхэтщ еджэн папщIэ къалэ жыжьэ Iэпхъуэну хуэмеи, и хэку къыщынэжыну къыхэ- зыхи, мылъкIэ а Iуэхум пэмылъэщыни. Дауи, хъарзынэт щIэныгъэ куу яIэу Москва, Санкт-Петербург къикIыжа ныбжьыщIэхэр ди адыгэ театрым щынэхъыбэну. Ар дэркIэ хуабжьу ехъулIэныгъэшхуэт. Еджэну таучэл зыщIым дэ сыт щыгъуи дыдэIэпыкъуну дыхьэзырщ, къремыкIуэт закъуэ.
- Илъэс хъуащ шэрджэс театрым и унафэщIу узэрылажьэрэ. Сыт фхузэфIэкIауэ, зэвгъэхъулIауэ къыхэбгъэщыфынур?
- Ди ехъулIэныгъэ нэ-хъыщхьэу сэ солъытэ зэгурыIуэрэ зэдэIуэжу адыгэ театрыр нобэ зэрылажьэр. Театрым иджыпсту зы цIыхуи Iуткъым мынэжэгужэу, фIэмыфIу лэжьапIэм къекIуалIэу. ЕтIуанэрауэ, адыгэ театру дыщыщыткIэ, япэу тегъэщIапIэ тщIыпхъэщ ди лъэпкъым и щэнхабзэр, и тхыдэр, и цIыху пажэхэр. Пушкинымрэ Гамзатовымрэ я Iэдакъэ къыщIэкIауэ спектакль дгъэуващ, мы гъэр Чеховым и илъэсщи, абы и тхыгъэхэм ящыщи долэжь.
Акъ Мухьэрбэч и цIэр зезыхьэ адыгэ театрым и ехъулIэныгъэ нэхъыфI дыдэхэм ящыщщ Совет Союзым и ЛIыхъужьхэу Хьэбэч Умар- рэ Къардэн Муратрэ ятеухуауэ, абхъаз тхакIуэ Шинкубэ Бэгърат и «ЖылакIэ» тхыдэ романым къытещIыкIауэ дгъэува спектакль гуузхэр. ИлъэсыщIэм теухуауэ цIыкIухэм таурыхъ яхуэдгъэхьэзырри, зи узыншагъэм сэкъат иIэ, зеиншэу къэна сабийхэр зыщIэс интернатым 2025 гъэм дыгъэгъазэм и 29 - 30 махуэхэм щыдгъэлъэгъуащ. Театрым и дунейпсо махуэм ехъу-лIэу, цIыкIухэм адыгэбзэкIэ яхуэдгъэува «Иныжьым и нэ» таурыхъри иджыблагъэ утыку къитхьащ. А псом къищынэмыщIауэ, Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ Адыгэ Республикэмрэ къытпоплъэ ди спектаклхэр яхуэтшэну…
- Уэ къызэрыпщыхъумкIэ, Андзор, театрым дежкIэ ухэт е усыт уэ? Сыт хуэдэ къалэн нэхъыщхьэ дыдэу абы щыбгъэзащIэр?
- Ди нэхъыжьхэм ядэслъэгъуа лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэхэр зымыгъэкIуэд, ахэр щIэблэм ябгъэдэзылъхьэж цIыхуу театрым сыщыла-жьэу жысIэфынущ, си гупсысэр зытеухуар аращи. ГъащIэр щIэх дыдэ тIэщIоухэ, тхуримыкъуу. Нобэ тщIа-длэжьаращ Iэужьу къэнэнур, ягу дыкъызэрагъэкIыжынур.
- Уэ дэ узэрытцIыхур адыгэ зэрыс щIыналъэхэм щылажьэ режиссерущ, псори зэщIэбгъэхьэн пхузэфIокI, дэни укъыщацIыху. Уэ езым дэнэ уи гур щыпсэхур, ущылэжьэну пфIэфIыр?
- Сэ Iуэху щысщIэ адыгэ зэрыс щIыналъэ псори си зэхуэдэщ. Си гум, си псэм фIэфIу къыхэсха IэщIагъэм си щхьэр иризгъэпсэу къудей мыхъуу, сыкъызыхэкIа лъэпкъым сыкъызэрыхуэсэбэпыным тезухуащ си гъащIэри, лъэпкъ щэнхабзэм зиужьын папщIэ си гуащIэ сыщысхьынукъым дэнэ сыщылажьэми. Ауэ, пэжщ, укъыщалъхуа щIыпIэр нэхъ ппэблагъэщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым сыщыпсэу-ну, сыщылэжьэну нэхъ сфIэфIщ, зэман дэкIмэ, абы зэрызгъэзэжынуми шэч хэлъкъым.
НэщIэпыджэ Замирэ.