Нальчикде айныуларында къыйын эмда кёп санда бузулуулары бар (ТМНР) акъылбалыкъ болмагъан жашланы бла къызланы эмда аланы юйюрлерини жашауларын игилендириуге аталгъан проект бардырылып тебирегенди. Ол шахарда быйыл июльда башланнганды эмда декабрьни ахырына дери созуллукъду
Белгиленнгенича, «Мен кесим эталлыкъма» деген уллу социал проект ТМНР-лары бла акъылбалыкъ болмагъан сабийлени ёсдюрген юйюрлеге не жаны бла да себеплик этеди. Аны башламчысы уа КъМР-де «Тенг онгла» атлы ОМОО-ду. Аны келечилери дайым да саулукълары бла байламлы энчиликлери болгъан эмда къыйналгъан адамланы жашауларын не аз да игилендириуге, инклюзия болумланы айнытыугъа къайгъыргъанлай турадыла.
Проектни бардырыуну чеклеринде энчи халда Социал жашау болумла жаны бла реабилитация бёлюм къуралгъанды. Анда уа 50 сабийге кеслери алларына эталлыкъ жумушлагъа керекли затлагъа кюн сайын да тюшюнюрча онг да бериледи. Мында ала педагогланы-дефектологланы, социал жаны бла юйретген устазланы эмда психологланы болушлукълары бла жыйымдыкъ реабилитацияны ётедиле. Башхача айтханда уа, жашаудан хапар билирге, кеслерине ышаныргъа, биреу бла къачан, къалай сёлеширге тийишлисине дегенча, алагъа керекли затлагъа тюшюнедиле.
Энчи эс а мында практикалы ишлеге бурулады. Нек дегенде ала акъылбалыкъ болмагъанлагъа кеслерини билгенлерин жашау болумлада хайырланыргъа себеплик этедиле. Проектни кезиуюнде анга къатышханланы асламысы кеслери алларына тизгинлерин жыяргъа, юйде ууакъ жумушлагъа къараргъа, кюнню ичинде не бла кюрешириклерин ангыларгъа юйреннгендиле.
Проектни эм магъаналы эсеплеринден бири уа сабийлени кеслери алларына тюкеннге барып, анда юйге керекли затланы алып келирге тюшюннгенлериди. Ала сатып аллыкъ аберилерини тизмелерин жазаргъа, аш-азыкъ эмда бирси продуктланы сайлай билирге. Тюкенни къалайында не болгъанын ангыларгъа, тюкенчиле бла сёлеширге да тюшюнедиле. Жашланы бла къызланы асламысына быллай сынам жууаплылыкъны сезерге да ахшы амалладан бириди.
Андан сора да, проектни аш хазырлау жаны бла программасы аны магъаналы бёлюмлеринден бириди. Усталаны башчылыкъларында сабийле башха-башха рецептлеге, ол санда къыйын этилмеген салатланы эмда жылы ашарыкъланы, юйренедиле. Ала аш-азыкъ бишириуге тюшюннгенлери бла бирге ашханада жюрютюлген адырла бла хайырлана билирге, тизгинлиликге да тюшюнедиле. Бу ышанла уа барысы да сабийлени кеслерине ышаннган сезимлерин кючлендирирге, юйде ала да ол неда бу жумушха жараяллыкъларына ийнанырча этедиле.
Жашланы бла къызланы бир бирлерини араларында кеслерин жюрюте билиулери, тенглери бла ишлеулери, устазла бла бирге жумушлагъа къатышханлары, юйретиулени кезиулеринде оюмларын билдирирге излегенлери да ахшы жанына тюрлене баргъанлары эсленеди энди. Устала да сабийлени социал тириликлери айный баргъанын, аланы къуру къайгъы этип туруулары азая тебирегенин, жумушну тамамларгъа илхамлары эмда учунуулукълары бла узалгъанларын чертедиле.
Белгилегенибизча, проект юйюрле бла ишлеуге да уллу эмда энчи эсни бурады. Ата-аналагъа деп, мында юйретиуле, тюбешиуле, тренингле къураладыла эмда бардырыладыла. Андан тышында да, ол (проект) усталаны профессионал даражалары бийик болуруна себеплик этген майданнга айланнганды. Аны бла байламлы Къабарты-Малкъарда стажировкала къураладыла, бир бирни сынамына тюшюнюу жаны бла жумушла да бардырыладыла. Бу ишге волонтёрла да тири къатышадыла, ала уа КъМКъУ-да билим алгъан жашла бла къызладыла.
Бюгюнлюкде «Мен кесим эталлыкъма» деген проектни айныулары бла байламлы къыйын эмда кёп санда бузулуулары болгъан сабийлеге биреуден болушлукъсуз, кеслери алларына жашаугъа биринчи атлам этерге себеплилигин белгилерге жарарыкъды. КъМР-де «Тенг онгла» ОМОО-ну башламчылыгъы бла бардырылгъан жумуш жамауатны инклюзия жаны бла айныууна магъаналы къошумчулукъду, нек дегенде хар сабий да аны болушлугъу бла жашауда кесини жерин табаргъа, алгъа барыргъа талпынады. Бу башламчылыкъ жаланда акъылбалыкъ болмагъанланы эмда аланы юйюрлерини жашауларын не аз да игилендириу бла чекленип къалмайды. Ол саулукълары бла байламлы энчиленнген онглары болгъанлагъа тутхучлулукъ этиуню эмда алагъа жамауат арасында жашауларын тап халда бардырыргъа юйретиуню белгилеринден, амалларындан да бириди.
Трамланы Зухура
