Быйыл Черек район кесини 90-жыллыгъын белгилейди. Шартлагъа кёре, ол Къабарты-Малкъар облисполкомну Президиумуну 1935 жылны 28 январында чыгъарылгъан Бегими бла алгъыннгы Малкъар районну кенгертир мурат бла къуралгъанды. 

1944 жылда мартда  уа малкъар халкъны туугъан жеринден зор бла кёчюргенлеринде, Къабарты-АССР-ни Баш Советини Президиумуну оноуу бла Черек район да кетерилген эди. РСФСР-ни Баш Советини Президиумуну «Нагорный, Урван эмда Чегем районланы район араларын кёчюрюуню эмда Холам-Бызынгы бла Черек районланы кетериуню юсюнден» 1944 жылны 25 апрелинде чыгъарылгъан Указы бла ол оноуну къабыл кёргенди, ол Указгъа кёре, Холам-Бызынгы районну Совет районнга тюрлендиргенди.

1962 жылда уа КъМАССР-ни Баш Советини Президиумуну «КъМАССР-ни жеринде эл районланы къурауну юсюнден» бегимине кёре республикада беш эл район къуралгъанды. Аладан бири  Урван эл район болгъанды. Анга уа эл советле киргендиле, ол санда Совет район да.

1965 жылда уа КъМАССР-ни Баш Советини Президиумуну Указы бла Совет район кеси энчи арагъа саналып башлагъанды. Анга Аушигер, Бабугент, Бызынгы, Огъары Малкъар, Огъары Жемтала, Герпегеж, Жемтала, Къара-Суу эмда Зарагиж эл советле, Советский ишчи  посёлок да берилгендиле. 

1994 жылда 5 мартда уа Къабарты-Малкъар Республиканы Парламентини бегими бла эмда малкъар халкъгъа реабилитация этилгени бла байламлы Совет район Черек районнга тюрлендирилгенди. Аны административ чеклери, районну, анга кирген хар элни да  праволу статуслары алайлай къалгъандыла. Ол жыл окъуна  район арагъа саналгъан Советский посёлокну аты да тюрлендирилгенди – анга тарых аты – Къашхатау – къайтарылгъанды.

Черек муниципал районну Къабарты-Малкъар Республиканы административ тийресича Къабарты-Малкъар Республиканы Конституциясыны 77-чи статьясы бла бегитилгенди. Районну жеринде къырал тиллеге малкъар, къабарты эмда орус тилле саналадыла. 2002 жылда халкъны саны жазылгъан кезиуде бу муниципал къуралыуну жеринде 38 миллетни келечилери жашагъандыла. Аладан саны башхаладан аслам болгъан малкъарлыладыла. Мында жашагъан халкъны ючден биринден асламы уа къабартылыладыла. Къалгъанла уа оруслуладыла эмда башха миллетлени келечилеридиле. 

Районну административ арасына Къашхатау саналады. Районнга Къашхатау, Аушигер, Бабугент, Бызынгы, Огъары Малкъар, Огъары Жемтала, Герпегеж, Жемтала, Зарагиж бла Къара-Суу киредиле. 

Черек ауузундан малкъар халкъны атын айтдыргъан кёп айтхылыкъ адамла чыкъгъандыла. Малкъар назмучулукъну бла адабиятны мурдорун салгъан акъылманыбыз Мечиланы Кязимни, фахмулу назмучу къызыбыз Зумакъулланы Танзиляны айтсакъ окъуна, тамам сунама. Болсада Уллу Ата журт урушда батырлыкълары, кишиликлери ючюн да къыралны бек сыйлы эмда даражалы саугъасына – Совет Союзну Жигити деген атха – тийишли болгъан Уммайланы Магометгерийни жашы Мухажир, къарындашла Кубати  бла Кабард Кардановла бла къалай ёхтемленмегин. 

Мухажир Огъары Малкъарда туугъанды. 1941 жылда уа аскерге алыннганды. Уллу Ата журт урушну битеу фронтларында къаты къазауатлагъа къатышханды. Кесини батырлыгъын, ётгюрлюгюн да артыкъда бек Одессаны азатлау сермешледе кёргюзтгенди. Ол шахаргъа биринчи киргенледен болгъанды. Жигитлиги эмда кишилиги ючюн Ленинни, Къызыл Жулдузну, Александр Невскийни, Уллу Ата журт урушну биринчи даражалы орденлери бла саугъаланнганды. 1995 жылда жигит таулу жашха Огъары Малкъарда эсгертме салыннганды.

Танк аскерлени генерал-майору Деппуланы Хакимни батырлыгъыны юсюнден да таурухла жюрюгендиле. Фахмулу дирижёр Юрий Темирканов  республикабызны атын битеу дуниягъа айтдыргъанды. Къобузчу Къазийланы Билялны аты да республикадан тышында да белгили болгъанды. Аттоланы Салих бла Атабийланы Магомет а жигер урунуулары бла къыралны бек сыйлы саугъасына тийишли болгъандыла – алагъа Социалист Урунууну Жигити деген ат аталгъанды. Черек ауузундан чыкъгъан Жангоразланы Ибрагим да ол сыйлы атха тийишли кёрюлгенди. Ол Къазахстанда уллу мюлкге башчылыкъ этип, аны атын битеу Совет Союзгъа айтдыргъан эди. 

Спортда да черекчиледен кёплери атларын айтдыргъандыла. Аладан бири Мурат Карданов Олимпиаданы чемпиону болгъанды.

Черек районну арасы Къашхатау болгъанын айтханбыз. Ол бу ауузну Малкъар черегини сол жагъасында орналгъанды эмда, тарых документлеге кёре, мурдорун бек эртте салгъанды. Анга ол атны атагъан былайлада биринчи от тамызып, ожакъдан тютюн чыгъаргъан Эфендиланы Керимми болур эди огъесе элни къуршалагъан къашхалы таулагъа къарапмы келген болур эди ол адамланы эслерине?!

Къалай-алай болгъан эсе да, аны къурагъанланы заманны суху жели элтип, кёз кёрмезге атханды. Къашхатау а жашауун андан ары бардырады, чагъа, айный, ёсе. Элни эл этген а аны адамларыдыла. Ала революцияны, урушну, кёчгюнчюлюкню да сынагъандыла. Алай туугъан жерлерине къайтхандан сора, бирлери саман-кирпич къуюп, башхалары таш-агъач усталыкъларына кёре юйле ишлеп, жангы жашауну къураргъа кюрешгендиле. 

Жангы къурала тургъан элни аягъы юсюне салыуда  Акъшаякъланы Элжорукъаны, Иттийланы Дадашны, Батчаланы Махтини, Уяналаны Аллахбердини бла Мухтарны, Ксаналаны Эрменбийни бла Анахаланы Бекболатны эм кёп башхаланы да уллу къыйынлары болгъанын белгилерге тийишлиди.

Махтаугъа тийишлиле дагъыда кёпдюле. Бу гитче материалда аланы санап чыгъаргъа, элни огъурлу адамларыны къадарларыны юслеринден толу айтып чыгъаргъа онг жокъду. Алай мында туууп ёсген, окъуп, билим алып, артда уа къыралны тюрлю-тюрлю жерлеринде уруна, эллерини атларын айтдыргъан, анга намыс, сый да келтирген адамларыны бир къауумуну атларын айта кетсек, тюз болур. Чеченланы Майрусхан, Анахаланы Алибий, Аппайланы Юсюп, Бёзюланы Суабхан, Мокъаланы Занхот саулукъ сакълауну биринчи къалауурлары болгъандыла. 

Къашхатаучу Къулбайланы Мухажир уруш жыллада жигитлик этгенден сора да, талай жылны КъМР-ни обкомуну секретары болуп ишлегенди. Черкесланы Маштайны жашлары Сабийни, Георгийни бла Тахирни да кёпле таныйдыла. Чеченланы Шахангерийни жашы Шамилни адамлыгъы, аны халкъына салгъан къыйыны бир заманда да унутуллукъ тюйюлдюле. Къырал да аны къыйынына бийик багъа бичгенди – «КъМАССР-ни сыйлы устазы» деген атны атап.

«Заман» газетде бизни бла бирге кёп жылланы ишлеп кетген Къулбайланы Алий а элин, аны адамларын да бек сюйгенди. Фахмулу журналист аланы юслеринден жазгъанлай туруучу эди.

Республиканы халкъы сюйюп тынгылагъан Таукенланы Галинаны, Къулбайланы Людмиланы, Малкъар драма театрны актрисасы Къулбайланы Элизатны, миллет маданиятыбызны айныууна уллу къыйын салгъан Улбашланы Азнорну атларын уллу ёхтемлик бла айтыучубуз.

Тюрлю-тюрлю жыллада башчылыкъ этген адамла Залийханланы Жанакъайыт, Къазакъланы Исмайыл, Батырбекланы Магомет, Таумырзаланы Малик, Кючмезланы Шакъман, Тюменланы Мурадин, Темиржанланы Махти районну, элни да айныуларына салгъан къыйынларыны чеги жокъду дерге боллукъду. Бюгюнлюкде да Черек районну жер-жерли администрациясыны башчысы Къулбайланы Алан алгъыннгы таматала салгъан ахшы тёрелени андан ары бардырады.

Текуланы Хауа.