Республикабызны айбат жерлери бек кёпдюле. Баям,  аны ючюн айта болурла «Жаухарлы Къабарты-Малкъар» деп да. Бизни жерибиз,  керти да, бек ариуду, сейирликди. Аны эллерини къатындан узакъ болмай «Къызны чачлары» чучхур, дагъыда анга  Чыран баши-Суу дейдиле. Къабарты-Малкъарда ол кенг белгили чучхурладан бириди, кеси да Басхан тарындады. Суу  отузметрлик бийикликден  саркъады, кенглиги уа онбеш метрге дери жетеди. Анга жаяу жолчукъ барады. Алайдан а Азауну эмда Чегетни кёрюрге боллукъду.

Чучхурланы юсюнден айта, Чегем чучхурну да  республиканы айбат жерлерича белгилерге тийишлиди.  Ол да къышда, жазда да  сууларыны ариу накъышлары бла  кёзню, жюрекни да къууандырады.

Бызынгы элни башындагъы Жигинтчи  чучхур а… Ол да нечик аламатды, нечик сейирликди. Аны суулары жай, къыш да акъгъанлай турадыла. Ол да отуз метр бийикликден тюшеди, тамычыларына  уа кюн таякъла тийгенде, кёп тюрсюнлю бола, тёгерекге ариу чачыладыла. Аны башына  асламында кийикле барып, суу ичедиле, андан энишге къарайдыла. Адамла да бек  сюедиле,  аны къатына барып,  сууну акъгъанына къараргъа.

Республикада уллу, гитче чучхурла дагъыда бардыла. Ала бары да кесиликлери бла  айырмалыдыла, туристлени да  жууукълашдырадыла. Чучхурланы юсюнден айта, Къара -Суу элден ёрге Бызынгы таба бара  Тыжынты  сууну  уа къалай къояйыкъ сагъынмай.  Анга дагъыда «Къызны жилямукълары» дейдиле халкъда.

 Жерибизни чучхурларыны барыны да атлары, тарыхчыла айтханнга кёре, бошдан аталмагъандыла. Хар бирини халкъ къурагъан кесини тауруху барды. Аны бла чучхурларыбыз бютюн сейирлик боладыла.  

Тауларыбыз а. Ала республиканы тёгерегин къуршоугъа алгъандыла. Деу къаяла сир сюелип, жаухарлы шахарны  тынчлыкълы жашауун сакълагъанчадыла. Къышда юслерин акъ къар къалын  басады, жайда уа чыгъыр къаяланы этеклеринде ариу да, сейирлик да гюлле, юлкюле ёседиле. Минги тау, Бызынгылы бешмингликле, Дых тау, Уллу тау, бирин айт да бирин къой. Къайсы тау да  аламатды, бийикди, ариулугъу бла  алдаулуду.

Тауларыбыздан сора да,  жерибизде  бурун заманладан къалгъан шыякъыла, дорбунла, къалала, Чирик кёл, Черек, Басхан, Чегем   тарларыбыз, тау жолла да кеслерине кёплени тартадыла. Туристле бютюн аслам келирча уа Огъары Малкъарда, Бызынгыда, Къара - Сууда, Чегемде да  турист комплексле, къонакъ юйле аслам санда ишлене турадыла.

Дагъыда бизни жомакълы жерибизде уллу эмда гитче  черекле, кёлле да кёпдюле. Ала да кесиликлери бла аламатдыла, сейирликдиле. Бизни къонакъбайлы жерибизни юсюнден биз, мында жашагъанла угъай да, келген къонакъла да кёп ариу  сёзле айтыу бла чекленип къалмай, жюреклерини бир кесегин мында къоюп кетгенлерин да чертедиле.

 Ма аллай жерни уа багъаламай, сюймей къалай къалгъын!

Холаланы Марзият.