Нальчик шахарда Миллет библиотекада Наркоманиягъа къажау ишни халкъла аралы кюнюне аталып тёгерек стол бардырылгъанды. Къурагъанла – Ич ишлени министерствосу бла Миллет библиотека. Анда Къабарты – Малкъарда бусагъатдагъы осал болум эм аны сылтаулары сюзюлгендиле, къырал эм жамауат организацияланы келечилери кеслерини оюмларын айтхандыла.
Тюбешиуню библиотеканы ишчиси Светлана Харенко ачханды. Ол къырал эм жамауат организацияла бирлешгенлерин, наркотиклеге къажау бирча сюелгенлерин чертгенди. МВД-ны КъМР-де наркотиклеге къажау Управлениясыны оперуполномоченныйи Ирина Давыдова айтханнга кёре, озгъан жылны ичинде бизни республикада 751 кере наркотиклени сатыу ачыкъланнганды. Регионла аралы отуз тёрт канал жабылгъанды. Алай бюгюнлюкде наркотиклени жайыуну бир жолу кесилсе, олсагъатда башхасы къуралады.
Жарсыугъа, Нальчикде эм башха шахарларыбызда кюндюзню кюнюнде бирле наркотиклени терекле тюплеринде букъдургъанларын, башхала уа аланы къармап тапханларын кёребиз. Ирина Давыдова билдиргеннге кёре, жаланда озгъан жыл 625 интернет-бет жабылгъанды. Алай бир сайтны блок этгенлей, башхала ачыладыла. Наркотиклени сатханла интернет бла хайырланыргъа юйреннгендиле, бир сагъатха соцсетьледе профиль ачып, сатыу-алыу этгенлей, аны кетерип къоядыла.
Блогер Аслан Мазукабзов: «Бизни жауларыбыз интернет бла хайырлана эселе, биз а аладан артха нек къалабыз? Республикада белгили, хурметли адамла соцсетьлеге кирген окъуна этмейдиле. Алай интернет бюгюнлюкде кеси бир дунияды. Анда жаш тёлюню юйретиу амалла бардыла. Биз былай жыйылгъаныбыз, газетледе басмаланыу – ол бирди, соцсетьледе оюмубузну айтыу а башхады, анда бизни мингле эшитирикдиле», - дегенди.
Нальчик шахарны Тиширыула советини башчысы Лидия Дигешева да кесини оюмун айтханды: «Келигиз, къуруда биз, таматала, окъуп турмайыкъ да лекцияла жаш адамлагъа, араларында тирилерин хазырлап, ала чакъырсынла тенглерин тюз жолгъа. Сабий сабийге, жаш адам да кеси бла тенгнге къулакъ саллыкъды, ала бир бирлерин теркирек эшитирикдиле. Мен школда комсорг болуучу эдим, дерследен къачханла бла тюйюше кетип, школ газетге да чыгъарып аланы, къылыкъларын бек терк тюрлендирген эдим. Наркотиклеге къажау ишибизде битеу амалланы да хайырланыргъа керекбиз».
Инфекция ауруулагъа эм СПИД-ге къажау араны поликлиникасыны башчысы Амина Шомахова бусагъатда акъылбалыкъ болмагъанла окъуна наркотикле бла хайырланнганларын чертгенди. «Бизде эсепде юч акъылбалыкъ болмагъан сабий бар эдиле, ВИЧ жугъуп. Аладан экисине половой жаны бла жукъгъанды, бирине уа наркотикле бла, жарсыугъа, наркоманла бир-бирде бир шприц бла хайырланадыла, сора араларында ВИЧ бла биреу болса, ол башхалагъа да жугъаргъа болады. Ол бизде эсепде тургъан акъылбалыкъ болмагъан сабийледен бири наркотикни передозировкасындан ёлгенди», - дегенди ол.
Жамауат ишге тири къатышхан Баразланы Халимат: «Пенсиягъа дери полицияда ишлеп тургъанма. Колледжлени, университетлени, институтланы айтмасакъ да, школлада окъуна тамата класслада бир-бир сабийле наркотикле бла хайырланып башлайдыла, – дегенди. – Билемидиле ала бу ишни ызындан къаллай къыйынлыкъ келлигин? Угъай. Мени акъылыма кёре, школлада документли, художестволу фильмле кёргюзтюрге керекди, андан сора да, бетден-бетге наркологла школчула бла тюбешип, наркотиклени юслеринден ачыкъ хапар айтыргъа борчлудула».
Кёп жаш адамла наркотикле бла да хайырланнганлыкъгъа, билим да алып, ишлеген да этип, юйюр да къураяллыкъларына ийнанадыла. Алай ол алай тюйюлдю. Саулукъларын да тас этедиле, колониялагъа да тюшедиле, юйюрлери да чачылады, сора не фахмулу болсала да, жетишимлери да болмайды ишлеринде. Кеслери жоюлгъандан сора да, юйюрлерин да къыйнайдыла. Эсепге тюшгенле уа машинаны жюрютюрге да, ишлеринде тамата болургъа да эркин тюйюлдюле.
Тёгерек столда бир талай министерстволаны келечилери ачыкъ айтхандыла: шёндюгю дунияда бир къыралны чачар ючюн, жаулары халкъын бузаргъа кюрешедиле. Бусагъатда бизни жауларыбыз жаш тёлюбюзню тюз жолдан тайдырыргъа умут этедиле. Ала ахча ючюн законну бузарыкъ адамланы терк табадыла да, ёлюмню жаядыла. Ненча фахмулу адам жоюлгъанды наркотикледен?! Мингле, дунияда уа – миллионла. Къыралны айнытхан аны адамларыдыла. Кюн сайын жашларыбыз, къызларыбыз наркотиклеге табынсала, тамблагъы кюнюбюз къаллай боллукъду? Насыпха, эллерибизде наркотикле сатханла чыкъсала, жамауат аланы бек терк билип, суууруп атады. Шахарлада уа алыкъа алай тюйюлдю.
Психиатрияны эм наркологияны арасыны врач психиатры-наркологу Татьяна Нагорная Мальбахова атлы орамда учрежденияда медицина психолог хакъсыз консультация этгенин айтханды. Бирле эсепге тюшербиз деп къоркъадыла да, багъылмай, аурууну оздуруп къоядыла. Врач-нарколог, медицина психолог, психиатр – бу специалистле керек боладыла наркоманнга. Наркомания аурууду, хар жюз адамдан эки-ючюсю сау боладыла. Биринчи атлам этгенлей, ол дуния кесине тартып къояды. Жаш адамла уа, кеслерине базынып, не заманда сюйселе да, ол заманда наркотиклени аталлыкъ сунадыла. Ол алай тюйюлдю. Къаннга бир кирсе, кёбюсюнде наркотиклени излеу жаланда жан бла кетеди. Бек айныгъан къыраллада окъуна бу ауруудан болушлукъ, багъыу табалмайдыла. Аны себепли бек магъаналы иш сабийлеге билим бериудю, ала бир заманда да наркотиклеге узалмазча. Не жууукъ, багъалы тенги узатса да наркотикни, ол «угъай!» дерча.
Жаш тёлюню бирикдирген жамауат организацияланы келечилери да кеслерини оюмларын айтхандыла. Бусагъатда ангылатыу иш бла кюрешген волонтёрланы саны ёсюп барады. Ол да болум алыкъа тюрленир, жерибиз наркотикледен тазаланыр деп, жарыкъ умутланы кючлендиреди.
Байсыланы Марзият.
Сурат авторнуду.
