Мечиланы Кязим атлы маданият фондда педагогика илмуланы доктору, РСФСР-ни халкъны жарыкъландырыуну отличниги, КъМР-ни халкъгъа билим бериуюню сыйлы ишчиси Байчеккуланы Нина бла тюбешиу болгъанды. Ары малкъар тилден бла адабиятдан устазла бла КъМКъУ-ну педагогика колледжини окъуучулары, башхала да келгендиле.
Тюбешиуню ача, фондну башчысы, журналист Аппайланы Лариса «Кязимни фондунда тюбешиуле» жангы проект болгъанын эмда ол бюгюнлюкде сабийлени ана тиллеге, ариу къылыкъгъа, адет-тёрелерибизге юйретиуню юсюнден Нина Харуновна кёз къарамын устазлагъа, окъуучулагъа да билдирсе сюйюп, аны биринчи чакъыргъанын ангылатханды. Педагогика колледжде ишлей, кеси уа андан аслам затха тюшюннгенин, бу махкемеде билим алгъанла бюгюнлюкде республикабызны къалайында да жетишимли ишлегенлерин айтып, къонакъгъа ыразылыгъын да билдиргенди.
Тюбешиу а ушакъ халда озгъанды. Устазла, сабийле да окъутууну, юйретиуню юсюнден, ол педагогну жолун нек сайлагъанына, биринчи дерсине, юйюрюне дери да соргъандыла.
Нина Харуновна Акъ-Сууда ёсгенин, эртте окъуна анасызлай къалып, аталары уллу юйюрге - онбир сабийге - къаллай къыйын салгъанын да айтханды. Атасын хурмет бла эсгере, ол аланы барысын да окъутуп, бийик билим бергенине ыразылыгъын да. Туугъан эмда ёсген элине сюймеклигин а ол акъ суучуланы халлерин суратлай билдиргенди. «Ала мени башымы сылап, манга ариу айтханны кеслерине борчха санагъандыла. Ариу, ахшы сёзню уа къайсы бирибиз сюймейбиз?»-дегенди.
Ушакъны кезиуюнде «сёз» деген ангыламны юсюнден кёп айтылгъанды. Къонакъны хапарына аны ёз тилибизде шатык сёлешгенине уа солууунгу тыйып, алай тынгыларыгъынг келе эди. Ол Советлени къыралыны заманында жаш тёлюню сёз бла юйретиуге къаллай магъана берилгенин, аны хурмети да къалай болгъанын эсгертгенди. Устаз окъутханларына ариу сёлешип, ёз хали бла, кесин къалай жюрютгени бла аланы алларында хурметге, даражагъа да алай тийишли болгъанын ангылатханды.
Тарыхдан окъутхан устазы Елизавета Алексеевна, Балабанны эсгере, анга ушаргъа бек сюйюп, педагогиканы сайлагъанын, окъууунда ол (тарых) ызгъа да аны ючюн баргъанын хапарлагъанды. Аны себепли бусагъатда ишлегенле да бу затха уллу кёллю болмасала, жаш тёлю да усталыкъгъа эс бурур деген акъылы барлыгъын да айтханды.
Къыралда бюгюнлюкде устазны даражасын кётюрюу бла байламлы талай иш этиле келгени, проектле барлыкълары да эсгертилгенди. Педагоглагъа асламыракъ эркинлик бериле башлагъаны да.
Устазла малкъар тилни сагъатлары азайгъанына да жарсыгъандыла. Нина Харуновна да аны алайлыгъын тюз кёрмегенин билдиргенди. «Болсада биз сагъатланы, китапланы кесибизге сылтау этмей, ишлеп тургъаныбызча, бирде уа андан да иги ишлерге, сабийлени не мадар бла да тилибизге юйретирге, аны сакъларгъа керекбиз»,-дегенди.
Шимал Осетияда хар инсан да ол республика жюрютген тилни окъурча оноу барлыгъын, алада башланнган класслада битеу да дерсле дюгерча бардырылгъан сынау да жашаугъа кийирилгенин айтханды. Устазларыбыз бюгюнлюкде ана тилибизге, тарыхыбызгъа, адет-тёрелерибизге юйретиу жаны бла уллу иш бардыргъанларын чертип, алагъа ыразылыгъын да билдиргенди. Болсада ата-анала юйретиуню, окъутууну да жаланда мектепге бошлап къоймай, арада байламлыкъ да болургъа тийишлиси белгиленнгенди.
Нартанда ёксюз сабийле тургъан интернатны завучу Ёзденланы Мадина уа: «Сиз жашауда «къадар» деген ангылам да барлыгъын айтхансыз. Къадарыгъыз аллай махкемеде иш бла байламлы болса, неге эс бурлукъ эдигиз?»-деп соргъанды.
Нина Харуновна уа: «Аллай интернатда, мектепде, садикде, бийик окъуу юйде болсун, устазны эм биринчи жумушу ол сабийлеге сюймекликди. Алайсыз къалайда да ишибиз барлыкъ тюйюлдю, устаз усталыкъны сайлагъан адам ариу сёзюн къызгъанмазгъа керекди»,-дегенди.
Кесини педагогика колледжде ишлеген кезиуюню юсюнден айта, ол Нартанда тургъан социальный ёксюзлеге хар заманда да эс буруп тургъанын хапарлагъанды. Аладан сабийле ары окъуугъа кирип, билим алырларына, артда ишге тохташырларына дери да.
- Билемисиз, саулай классла бла окъуна келиучю эдиле социальный ёксюзле педколледжге кирирге. Мен алагъа байрамла къураргъа, жюреклерин къууандырыргъа кюрешгенме, ата-аналары былаймы этерик болур эдиле деп, кёллерин жарытыргъа да.
Алай эсе да, аланы бетлеринден мудахлыкъ кетмей эди. Нек дегенде хар сабий да кесини атасын-анасын багъалайды, аланы сыйлайды, аланы жашаулары, ол ахшы, аман да болсун, юлгю болуп къалады. Аны ючюн а ёсдюргенлерибизге, юйретгенлерибизге да ариу юлгю кёргюзтюрге борчлубуз,-дегенди.
Тюбешиуню кезиуюнде сабийни юй жюрютюуге да гитчеликден юйретирге, ала миллетибизни, къыралыбызны да айнытхан инсанла болурча тюшюндюрюуге тийишлиси да чертилгенди. Садикде, мектепде ишлегенле уа жашчыкъланы бла къызчыкъланы жаланда юйретип къоймай, аланы саулукъларына да жууаплы болгъанлары да.
Фондну къонагъына биринчи устазыны юсюнден да соргъандыла окъуучула. Ол а ала Геляхланы Исхакъ, Атталаны Нафий, Жаболаны Майрусхан болгъанларын айтханды. Ала аны атасы бла шуёхлукъ жюрютгенлери уа анга бютюн сейир кёрюнюучюсюн да билдиргенди.
Адам улу жер башына жаратылгъанлы да билимни излей жашагъанын айта, хар ким да ол кеси билгенден бирсилеге да юлюш этерге, алагъа къызгъанмазгъа кереклисин, ол борч окъуна болгъанын ангылатханды. «Билимни, адамлыкъны да биз сатып алаллыкъ тюйюлбюз. Алай а бир бирибизге иги болсакъ, хурмет эте билсек – ол даражабыз хар не да болурча этерикди»,-дегенди.
Россей дунияда битеулю билим бериуню бийик даражада берген он эм кючлю къыралны тизмесине тюшгени ючюн кёлю кётюрюлгенин билдире, Валерий Мухамедович Коков республикабызгъа башчылыкъ этген кезиуде бир жангыз сабийге окъуна ыйыкъгъа ана тилинден юч дерс берилирге кереклиси тохташдырылгъанын да эсгертгенди. Ол затны эслерине тюшюрюп, бюгюнлюкде да бу болум бла байламлы тюз оноу этилирине ышаннганын да айтханды.
Нина Харуновна билим бериуде насийхатчылыкъ ызны юсюнден да хапарлагъанды. Аны барлыгъы окъутууда энди ал атламларын этгенлеге ахшы себепликди. Алай эсе да, бюгюнлюкде энди жаш тёлю таматаланы тюшюндюрген насийхатчылыкъ да къуралгъанды. Нек дегенде электрон амалла бла жаш адамла бютюн иги ишлей биледиле.
Тюбешиуню кезиуюнде устазла, окъуучула да кеслерини ишлерине, билим алыуларына да хайыр боллукъ, себеп берлик затланы юслеринден эшитгендиле. Сынамлы адам усталыгъында эмда жашауунда сынай келген затланы, юлгюлени юслеринден алай тынгылы айтса уа, бирсилеге, айхай да, ол кесини себебин бермей, магъанасын ачыкъламай къоймайды.
Трамланы Зухура.
Суратланы Холаланы
Марзият алгъанды.
