Шукаланы Фатима, Эдокъланы Абдул-Манафны къызы, Россейни Ич ишле министерствосуну Нальчикде управлениясыны тамата дознавателиди, полицияны майоруду. Россейде Ич ишле органлада къуллукъ этгенлени кюнюню аллында биз аны бла усталыгъыны жашырынлыкъларыны, право низамны сакълауда тиширыуну жерини юслеринден ушакъ этгенбиз.
- Фатима Абдул-Манафовна, алгъын да «Заманда» полициячыла бла ушакъла басмаланып тургъандыла, алай, кертисин айтханда, дознаватель бла уа биринчи кере тюбешеме. Бу къуллукъну энчиликлерини юслеринден айтсагъыз эди.
- Дознаватель артыкъ ауур, уллу болмагъан аманлыкъланы тинтиу бла кюрешеди, башхача айтханда, жашау турмуш бла байламлы бузукълукъланы: адамны ёлтюреме деп къоркъутуу, жарала салыу, башханы мюлкюне хата тюшюрюу дегенча. Дагъыда сауутну, анга кесеклени бла окъланы, наркотиклени, психотроп затланы законсуз сатыу-алыу, асырау жаны бла аманлыкъланы да тинтебиз.
Законлагъа тийишлиликде ал тинтиулени РФ-ни следствие комитети, следствие эм дознание бардырадыла. Бузукълукъ этилсе, следствие-оператив къауумну санында ол этилген жерге барабыз. Анга уа оперуполномоченный, эксперт, полицияны участка уполномоченныйи киредиле. Полицияны участка уполномоченныйи, башхасы да шагъатланы жыйышдыра эселе, дознаватель а следствиени бардыргъан битеу структураланы араларында байламлыкъланы жалчытып, бузукъчуну терслигине тюшюндюреди.
Сёзге, бир адамны мюлкю урланнганды. Бу кезиуде оператив къауум жерине барады, алайда тамамланнган битеу жумушлагъа уа башчылыкъны дознаватель этеди: бузукълукъ этилген жер тинтиледи, алайда болгъан битеу шагъатла, ызла эсепге алынадыла.
- Бу усталыкъ Ич ишле министерствону къауумунда магъаналыды деп айтырчамыды?
- Бизни структура халкъгъа жууукъду. Дознаватель следствие бла бирге аманлыкъчыны терслигин шарт тохташдырыргъа керекди. Аны бла бирге уа инсанларыбызны саулукъларын, жашауларын, мюлклерин сакъларгъа, аманлыкъладан къорууларгъа борчлубуз.
Къысха айтханда, битеу жыйышдырылгъан ызланы, шартланы, экспертизаланы тинтип, сюзюп, терслеу материалланы биз хазырлайбыз. Уголовный иш жарашдырылып, сюдню къараууна бериледи. Алай бла уа бузукълукъну этген ачыкъланып, аманлыкъны ауурлугъуна кёре сюд оноу чыгъарып, ол терслигине жолукъдурулады.
- Ишигизде эм къыйын не затды?
- Бир тюрлю сылтаугъа, болумгъа да къарамай, киши жанлы болмай, сууукъ кёзден къараргъа тюшгени. Хау, жашауда болумла тюрлю-тюрлюдюле. Адам бузукълукъну этген сылтауланы ангыларгъа боласа, алай уголовный закон бирди. Аны билемисе, билмеймисе - башха тюйюлдю. Законну аллында хар адам да тенгди, аны бузгъан жууап тутарыкъды.
Ич сезимлеринге, адамлыкъ ышанларынга, намысына таянып, адамны этген ишин ангыларгъа да боласа, алай ол жууапдан эркин этилмейди.
- Сапёр жашауунда жаланда бир кере жангылады дейдиле, дознавательни уа бармыды аллай эркинлиги?
- Уголовный жууапха тартыу къыйын ишди. Дознавательни жангылгъаны уа адамны къадарын бузаргъа, аны жууукъларыны, тёгерегинде адамланы жашауларын тюрлендирирге боллукъду. Жангылып, терслиги болмагъан адам жууапха тартылса, аны келир жашауу ахырда тюрленеди, аны праволу ызы да къыйынды.
Сапёр бир кере жангылады, алай дознаватель да эркин тюйюлдю жангылыргъа, кемчилик болдурургъа.
- Сизни бютюнда чамландыргъан, сейирсиндирген ишни юсюнден айталлыкъмысыз? Биринчи тинтген иш а эсигиздемиди?
- Полициягъа энди кирип, бир ай чакълы ишлегениме эки эр киши тюйюшюп, бирине ауур жарала салыннган эдиле. Ала къаршы жууукъла болгъандыла, къыза келип, тюйюшюп къалгъандыла. Бир он минутдан а жарашхандыла. Алай аманлыкъ этилгенди, биреуню саулугъуна заран салыннганды. Жууукълукъгъа да къарамай, жаш адам жууап тутхан эди.
Бютюнда чамландыргъан, жюрегими сындыргъан ишни уа кёп болмай тинтип бошагъанма. Саулугъуна кёре чекленнген онглары болгъан жаш адамны эки эр киши тюйгендиле. Бир тюрлю терслиги болмагъанды жашны, жаланда аны сыфатына бюсюремей. Битеу мадарла толтурулуп, бузукъчула ачыкъланнгандыла, терсликлери тохташдырылгъанды. Мен акъыл этгенден, ала жууапха тюз тартылгъандыла, жашдан кечгинлик тилегенлерине да къарамай.
Бу иш эр кишилени адамсызлыкълары ючюн къалгъанды эсимде. Кесин къоруулаялмагъан, къыяулу адамны ала иш этип ачытхандыла. Аны сындырып, кеслерини эрликлеринми кёргюзтгенлери эди, билмейме.
- Шёндю полициягъа къызла кёп келедиле. Сиз акъыл этгенден, ала право низамны сакълаучуну усталыгъын нек сайлайдыла?
- Хау, кёпдюле. Ол не бла байламлы болгъанын айталмам, алай хар адам да билимине, фахмусуна, ич дуниясына кёре сайларгъа эркинди усталыкъны. Право низамны сакълауну айыргъан эселе уа, къуллукъ этиуню битеу сынауларын, излемлерин билип келген болурла, деп ышанама.
Полицияда къуллукъ этиу низамлыкъны, сабырлыкъны излейди. Бирде кёп заманны жерингден тепмей, къадалып ишлерге да тюшеди. Алай тиширыула чыдамлыдыла, тёзюмлюдюле, иш кёллюдюле. Аны ючюн болур, органлада къуллукъ этиуню сюйюп айыргъан къызла жетишимли болуучудула.
- Право низамны сакълау, бир жанындан, эр кишини борчу болур. Тиширыу жумушакъ халли болгъаны бла хайырланыргъа уа кюрешмеймидиле?
- Жазыкъсындырыргъа, жумушатыргъа излеучюдюде. Аллай кезиуде онгсузлукъ этмей, законнга бойсуннганынгы сездирип, аны бузмазлыгъынгы, аманлыкъ этгеннге жазыкъсынмазлыгъынгы билдирирге керексе.
- Тиширыу ышанланы уа къалай сакълагъын?
- Бек алгъа ана, эгеч, юй бийче болгъанынгы, атангы, анангы намысларын эсде тутаргъа керекди. Дагъыда кёз къууанырча ариу, таза, болургъа борчлуса.
Полициячыны формасын жюрютген адам битеу системаны бетин чыгъарады. Ол себепден низамлы, намыслы болурун да магъаналыды. Дагъыда тыш сыфатынг ариуча, тилинг да таза болургъа керекди.
- Юйюрюгюз а къалай къарагъанды полицияда къуллукъ этиуню сайлагъаныгъызгъа?
- Мен ич ишле органлагъа келгенли он жылдан артыкъ болады. Атам, анам да билип бара эсенг, ол сени сайлауунгду деп, кёл этдиргендиле.
Гитчелигимде гинжилеге кийимчикле тиге, дизайнер боллукъма деп да тургъанма. Алай школда полицияда къуллукъ этиуню сайлап, аны бир кере да тюрлендирмегенме. Бу къуллукъгъа сюймеклигим а «Тайны следствия», «Каменская» киноладан башланнганды. Аланы бир сериясын да къоймай къарагъанма. Баш жигитлери аманлыкъчылагъа къажау къалай кюрешгенлерине къарап, кесим да алагъа ушаргъа сюйгенме. Сайлауума бир кере да сокъуранмагъанма. Мен ишими бек сюеме, аны энчиликлерине, къыйын кезиулерине да юйреннгенме.
Бюгюнлюкде уа юйюрюм тутхучлукъ этеди. Баш ием Шукаланы Азрет кёп жылланы Нальчикде УВД-ни уголовный розыск бёлюмюне башчылыкъ этгенди. Шёндю солуудады, болсада ишими жууаплылыгъын, къыйынлыгъын ангылап, болушуучуду, керек болса, юйретген да этеди.
Жаш а алыкъа сабий садха жюрюйдю. Ол а тенглерине мени анам полициячыды деп, ёхтемленеди. Бирде у атасына ушаргъа сюйгенин да айтады.
- Полициячыны формасын кийсегиз, кесигизни башхача сеземисиз?
- Жамауатны, жууукъ адамланы алларында жууаплылыкъны ангылайма. Форманы бек сюйюп жюрютеме, бирде жыйрыкъ кийип чыкъсам, ушамагъанча окъуна кёрюнеди. Право низамны сакълаучу системаны бир кесеги болгъанымы, адамланы эркинликлерин, республикада право низамны сакълагъанымы сезип, ёхтемленеме, къууанама.
- Эркин заманны уа къалай бла ётдюрюучюсюз?
- Кертисин айтханда, иш кёп заманны алады: кече дежурствола, тинтиулени бардырыргъа эркин этилген болжалла…
Алай онг чыкъса, заманны юйюрюм, сабийим бла ётдюрюрге сюеме. Андан сора да, билимими игилендирирге, айныргъа кюрешеме – жангы чыкъгъан законланы, кодексге тюзетиулени, къабыл кёрюлген бегимлени окъургъа, тинтирге керекди. Закон тюрленнгенлей турады, жангылычла, кемчиликле болдурмаз ючюн, аланы билирге борчлуса.
- Биз профессионал байрамыгъызны аллында тюбешгенбиз, полицияда къуллукъ этген нёгерлеригизге не айтыргъа сюесиз?
- Бек алгъа саулукъ, къолайлыкъ, жетишимле тежейме. Юйюрлери уа полицияда къуллукъ этиуню къыйынлыгъын, жууаплылыгъын ангылап, тутхучлукъ этерлерин тилейме. Иш ауур кёрюнмей, анга къууанып келип, ингирде уа битеу борчларынгы бийик даражада толтургъанынгы сезип, юйюрлеге алай къайтырча болсунла!
Энчи алгъыш сёзлени Нальчикде УМВД-да дознание бёлюмню башчысы Асанланы Заургъа айтыргъа сюеме. Мен ишге кирген кезиуден бери усталыкъны энчиликлерине юйретип, ангылатып келеди. Ол мени устазымды, насийхатчымды, сау болсун, билимин, заманын аямай кюрешгени ючюн.
Бюгюнлюкде къуллукъ этгенлени, ич ишле органланы ветеранларын да жюрегимден алгъышлайма байрамыбыз бла. Ич ишле органлада къуллукъ этген жылланы ариу сёзле бла эсгерирлерин тежейме.
Ушакъны Тикаланы
Фатима бардыргъанды.
