Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм цIыхубэ творчествэмкIэ и «Кавказ - единая семья» XII щIына-лъэ зэхуаку фестивалыр иджыблагъэ Дагъыстэн Республикэм и Мэхъэчкъа-лэ щекIуэкIащ. УФ-м и Президент Путин Владимир и унафэкIэ, 2019 гъэ лъандэрэ ягъэзащIэ «Щэнхабзэ» лъэпкъ Iуэхум хыхьэу къызэрагъэпэщ а зэхыхьэшхуэр хуэгъэзащ кавказ лъэпкъ-хэм ящыщу ди къэралым и сыт хуэдэ щIыналъи щыпсэухэм я щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэр хъумэным, къэгъэщIэрэщIэжыным, абыхэм нэгъуэщIхэр щыгъуазэ щIыным.
Мы гъэм фестивалым хэтащ гупибгъу, Омск, Пермь, Москва областхэм, Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэрджэс, Шэшэн, Осетие Ищхъэрэ - Алание, Ингуш республикэхэм, Узбекистанымрэ Ярославлрэ щыщ ансамблхэмрэ артистхэмрэ. КъБР-м къыбгъэдэкIыу абы и зэфIэкI щигъэлъэгъуащ уэрэдымрэ къафэмкIэ «Нартхасэ» цIыхубэ ансамблым.
Гупым и уэрэджыIакIуэ Тохъу Мухьэмэд къызэрыджиIэжамкIэ, адрей хьэщIэхэми хуэдэу, фIы дыдэу ирагъэблэгъащ гупыр. Машинэ цIыкIуитI кърагъэбыдылIауэ дэнэ кIуэнуми абыкIэ нагъэсу тыншу кърашэкIащ. «Куратор» зыфIаща «шыгухуи-тIым» языр «Дагъыстэным и дыщэ макъ» цIэ лейр зыфIаща уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Камалов Мухъсинт. Ар гупым ягъэщIэгъуащ, я гуапи хъуащ.
Махуэ къэс екIуэкIа кон-цертхэм къадэкIуэу, Мэхъэчкъалэ и утыку нэхъыщхьэмрэ Стальский Сулеймэн и цIэр зезыхьэ паркымрэ флешмобхэр, цIыхубэ IэпщIэлъапщIэхэм я IэдакъэщIэкIхэм я гъэлъэгъуэныгъэхэр къыщызэрагъэпэщат, уэрэд щыжаIэну, къыщыфэну утыку хуитхэр щаухуат. ЗэIущIэм и япэ махуэм а утыкуитIми уэрэд щыжиIащ «Нартхасэм». ЕтIуанэ махуэм и пщэдджыжьым гупыр Кяхулай къуажэм яшэри, иджырей мардэхэм тету ящIа школ дахэ дыдэм щекIуэкI концертым хэтащ. Абы иужькIэ ищхьэкIэ зи гугъу тщIа утыкухэм къагъэзэжри, нэгъуэщI щIыпIэхэм къикIа хьэщIэхэм ящIыгъуу зыкъагъэлъэгъуащ.
- Ещанэ махуэм, мэкъуауэгъуэм и 29-м, къалэм и мэрием гуапэу драгъэблэгъащ, щIыхь тхылъхэр, саугъэтхэр, тхылъ гъэщIэгъуэнхэр къыдатащ. Iуэхум дыхэтыныр къызэзыгъэпэща, дызыгъэкIуа, Аруан районым ЩэнхабзэмкIэ и унэм и унафэщI Сапрыкинэ Галинэ дигъэша тыгъэхэр хэгъэрейхэм еттыжащ дэри. ДыкъыщIэкIыжа иужь, IуэхущIапIэм и бжэIупэм деж фэеплъ сурэт щыттрахащ, - дыщегъэгъуазэ Мухьэмэд.
Iуэху гъэщIэгъуэнхэм ящыщт Лъэпкъ библиотекэм, апхуэдэуи Лак районым и Кумух къуажэм щекIуэкIа «стIол хъурейхэр». «Мэхъэчкъалэ километри 150-кIэ пэжыжьэ Кумух хьэлэмэтыщэу дыщрагъэблэгъащ, - игу къегъэкIыж Мухьэмэд. - 1931 гъэм ящIа клубым, телъыджэу зыхуей хуэзэу зэрахьэм, дыщIашащ, езыхэри къытхэту уэрэд щыжытIащ. Сэ - Тохъу Мухьэмэд, Мэрзей Эльмирэ, Щоджэн Валерэ сымэ «Край мой родной, Кабарда», «Ридада», «Мэлыхъуэ цIыкIум и уэрэд», «Я черкес», «Нарткала» уэрэдхэр ягу дыхьэу дгъэзэщIащ, пшынауэ Щэмырзей Роберт, пхъэцIычауэ Мысостышхуэ Залым, бэрэбэнауэ Хьэмгъуокъу Албэч сымэ макъамэ Iэмэпсымэ-хэмкIэ къыддежьууэ. Етхуанэ махуэм Урыс къэрал драмэ театрым и щIыхьэпIэм деж уэрэд щыжытIэжри щхьэхуит дыхъуащ, тхухаха хэщIапIэм дыкъэкIуэжащ. Абдежым щызэхаублэ джэгухэм, зэхыхьэ цIыкIухэм гу зэрыщылъыт- тащи, ягу дыдыхьащ, ди уэрэдхэр я бзэгупэм къыпынауэ зэрыжаIэми къигъэлъагъуэрт ар. ЖыпIэнурамэ, яужь дитащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и цIэр фIыкIэ зэрыдгъэIуным. Хуиту, дахэу дыкъызекIуащ, дзыхь къытхуэзыщIу дезыгъэжьахэми я хьэщIагъэкIэ къытпекIуэкIа хэгъэрейхэми фIыгъуэр къахуищIэ!»
Фестивалым къыдэкIуэу, гупыр хэтащ «Бгырысхэр» зи фIэщыгъэ XXII зэхыхьэми, абы и лэжьыгъэр къызэщIэзыкъуэж зэIущIэми.
ИСТЭПАН Залинэ.
