ПХЪЭМЫФЫКЪУЭ ЛЪАПЭ ДЕЖ

Ди япэ итахэм къызэранэкIа хъыбархэр гъащIэм имыпхъэхыжу зэщIэзыкъуэжу бзэ къулейкIэ къезытхэкIыжахэм ящыщщ адыгэ IуэрыIуатэр зэхуэхьэсыжыным ерыщу яужь ита, Къэрэшей-Шэрджэсым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэта Шэрджэс Алий. А цIыху емызэшыжым итхыжахэм къыхэтхыжащ мыбдежым къыщытхьри… 

Шэткъалъэ къикIри, Нэгъуей щакIуэлI гуп къыхуэкIуат. Нэхъыбэу а къыхуэкIуахэр зыхуейр а зил фIыуэ ялъагъу пэрывэжь-мэзыкхъуэхэр арати, гупыр жэщым егъэхьэщIэри, жьыуэ егъэгъуэлъыж, нэхумыщым къызэриIэтынум хуэдэу. 
Иджыри нэхугъэр къэмыушауэ гупыр къеIэтри, хьэщIэхэм къыздаша хьэпщIохэм дзыхь яхуимыщIыщэу, езым ейхэри здещтэ. Пхъэмыфыкъуэ лъапэ (Къэрэшей-Шэрджэсым иIэ щIыпIэщ) щынэсам пщэдджыжь нэмэзым и щIыгъуэти, къуэ иным къыдэж псы цIыкIум IуотIысхьэри андез къещтэ, и цейр еукъуэдийри нэмэзым тоувэ. 
АпщIондэху и гъусэхэр къемыжьэу (быдэу яжриIа пэтми), мэзым щIохьэри, щхьэж здэщытын хуейм деж мыувауэ хьэхэр яутIыпщ, пасащэу. Нэгъуей нэмэзыр иухри, гузэвэгъуэкIэ щIэпхъуат хьэ пщIо макъ здызэхихамкIэ. Къуэм иридэкI лъагъуэ задэм здрикIуэм, къелъагъу и хьэщIэхэм ящыщ зым и фочыр ишияуэ. Ар зыхуишиямрэ езымрэ къуэшхуэр я зэхуакути, къыхуэукIынутэкъым, иуIэнут нэхъ, сыт хуэдэ псэущхьэми. 
Нэгъуей зыри жиIэн хущIэмыхьэ щIыкIэ, фоч зышияр мауэ икIи къызэхех кхъуэ IункI макърэ абы иужь иту къэзыху хьэпщIохэмрэ я макъыр. Нэгъуей зыхуэмеиххэр къэхъуат: кхъуэр яуIат, а псэущхьэр щыуIэгъэм деж нэгъэсауэ шынагъуэщ цIыхухэмкIи хьэхэмкIи. 
Абыхэм егупсысурэ, Нэгъуей псынщIэу къуэм здыдэкIым, лъагъуэм и бгъузапIэм абы хьэхэм къыбгъэдахуэ кхъуэпIащэ уIа щэджащэр. Къуэм удэлъэми, ныпкIелъэнущи узэхиупщIэтэнущ, лъагъуэм и адрей лъэныкъуэр узэпхъуэну зы зимыIэ щIы гуэхащ. И фочым йопхъуэри, ар мыузэдауэ къыщIокI. Нэгъуей и фочыр къуажэм къыдэмыкIыу зэи иузэд и хабзэтэкъым, ауэ имыузэдауи мэзми щIыхьэртэкъым. Мы зэм и хьэщIэ гузэвэххэм я ягъэкIэ, нэмэзым къызэрытекIыжу къыщIэпхъуат, иузэдын къыщыгъупщэри. 
Сытыт къыхуэнэжыр щакIуэ IэкIуэлъакIуэм? Кхъуэр къэсыпащ. Нэгъуей куэдрэ мыгупсысэу пэщIопхъуэри, абы йолъэ. Кхъуэ уIам лъагъуэ зэвым зыкъыщигъэзэху, пистон зыIуагъэтIысхьэм хуэдэ и фоч пэрузэдыр иузэдын хущIохьэри, зыкъэзыгъэзэжу къебгъэрыкIуэн щIэзыдза псэущхьэ шынагъуэм йоуэри, и тхыр зэпыудауэ егъэтIылъ, и пIэ къримыгъэкIыу. 
ИщхьэмкIэ тет и хьэщIэхэм ящыщ гуэрхэм къалъэгъуат я бысым щIалэм игъэхъари, езы дыдэхэм ямылъэгъуамэ, псэ зыIут цIыху ар ищIэфыну я фIэщ хъунтэкъым зыгуэрым къажриIэкIэ.
ХьэщIэхэр къызэхуишэсыжщ, фIыуэ япыгиихьри, аргуэру щхьэж здэувыпхэу илъытэм егъэувыж, здэуэ хъуну лъэныкъуэри фочыпэр здигъазэ мыхъунухэри яригъэлъагъуурэ. Езым хьэхэр ещтэри, мэзым щIохьэ, зы щIалэ и гъусэу хьэкIэтеуэ ящIыну…
А махуэм и хьэщIэхэм яхуэхьынум хуэдиз пэрывэжь къом къарегъэукI. Езыми хьэкIэтеуэм здыхэтым зы мэз бжэн бэгъуа къеукI, пэщабгъэ ихьауэ. Пхъэ гъур мафIэшхуэ псы Iуфэм щащIри, бжэнылыр дзасэрыжьэу яхуегъажьэ. ХьэщIэхэм пэрывэхэр зэIахри, лым жьы щIезыгъэхун къэп цIырхъхэм иралъхьэ, фэхэри яушури зэкIуэцIалъхьэ. 
Шэджагъуашхэ тIыса къудейуэ, къызэрыкIуа гу зэгъэпэщахэр Къэсейхьэблэ къыдокIыжри, мэз лъапэм кърахулIэ. Ахэр къэзыхужа щIалэхэри дэгъуэу ягъашхэ, я Iыхьэ хуащIахэри иратыж, хьэщIэхэм я хьэлъэ псори къызэрыкIуа гухэм иралъхьэж.
Нэгъуей и лIыгъэмрэ и таучэлышхуэмрэ, щакIуэ IэзагъэкIэ абы къылъэщIыхьэн зэрыгъуэтыгъуейр, и цIыхугъэшхуэр иджыри зэ я нэгу щIэкIауэ, хьэщIэхэр йожьэж, къэмыкIуэфа и ныбжьэгъужьхэри Iыхьэншэ ямыщIыну, езыр зэлъэу къиукIа кхъуэр ахэм хузэрагъэзэхуэну я пщэ делъхьэ IэплIэ гуапэкIэ и хьэщIэхэр гум изыгъэтIысхьэж Нэгъуей.
Гухэр ХьэтIохъущыкъуей зэвыпIэм фIэкIыжу дэуеипIэм дэкIыжыхукIэ Нэгъуей якIэлъыплъат ямыщIэххэу езыр лIапIэ шынагъуэм изыгъэувауэ щыта и хьэщIэхэм.

 

Тедзэным хуэзыгъэхьэзырар КЪУМАХУЭ Аслъэнщ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

22.06.2024 - 10:01

ЛЭЖЬЫГЪЭХЭР НЭХЪРИ ЩIАГЪАХУАБЖЬЭ

«ГъуэгуфI шынагъуэншэхэр» пэхуэщIэм къигъэув Iуэхугъуэхэр илъэсым и кIуэцIкIэ зэпымыууэ зэрырагъэкIуэкIым гу лъызымытэ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэм яхэту къыщIэкIынкъым.

22.06.2024 - 09:03

«СИ ХЭКУМ И МАКЪ»

Налшык щэнхабзэм зыщрагъэужь центрым щекIуэкIащ «Си  Хэкум и макъ» фестивалыр.

21.06.2024 - 08:54

КУЭД ЗЫЩЫМЫГЪУАЗЭ ТХЫЛЪХЭР

Черкесск къалэм и Сурэт галереем «Адыги: рыцари, всадники, воины» Iуэхум хыхьэу щагъэлъэгъуащ КъБКъУ-м и «Эрмитаж-Кавказ» щIэныгъэ-егъэджэныгъэ центрым и къудамэм и унафэщI, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ ка

21.06.2024 - 08:54

ГЪЭМАХУЭ КIУЭДА

1816 гъэм нэхъ щIыIэ Урысейми, Европэми, Америкэ Ищхъэрэми зэи къыщыхъуакъым. «Илъэс дыкъа» зыфIаща щIыуэпс къэхъугъэм щхьэусыгъуэ хуэхъуар къыщахутар лIэщIыгъуэ псо дэкIыжауэщ. 

21.06.2024 - 08:53

УНАГЪУЭР КЪРАГЪЭЛАЩ

Тырныауз къалэм дэт район сымаджэщым и дэIэпыкъуэгъу псынщIэ IэнатIэм мэкъуауэгъуэм и 9-м жэщыкум псэлъа цIыхухъум жиIэну зыхунэсар кърагъэлыну зэрылъаIуэмрэ я хэщIапIэмрэщ, адэкIэ зэпыщIэныгъэр зэ