ИГИ БАЛ КЪАЛЛАЙДЫ?

Барыбыз да билген бал болмагъанча аллай бир хайырлы затладан байды. Андан бир къашыкъда 64 калориясы барды. Бал тузладан а, ол санда фруктозадан, глюкозадан, мальтозадан эмда сахарозадан – онжети грамм. Аны бла бирге балда антиоксидантла, витаминле, минералла, пыльца, белок, биология жаны бла башха магъаналы затла да кёпдюле. Аны къаралдым тюрлюлеринде аланы бары да бютюнда асламды, дейдиле Роспотребнадзорну Къабарты-Малкъарда Управлениясында.

Антиоксидантланы юсюнден айтханда, ала флавонидледиле, органика кислоталадыла. Бу затла жюрек аурууладан эмда инсультдан сакълайдыла. Кёзлеге да бек хайырлыдыла. Къанны басымын бир кесек тюшюрюрге себеплик этедиле.

Бал къанда холестеринни мардасында тутаргъа болушады. Аш орунларындан къыйналгъанлагъа, къарынлары, тамакълары ауругъанлагъа да онг береди, иммунитетни кючлендиреди. Балны бактерияланы эмда грибокланы къыргъан кючю да барды. Дагъыда бу татлы затда лактобациллаланы – алты, бифидобактерияланы уа тёрт тюрлюлери барды. Ала адамгъа иги да хайырлыдыла.

Алимлени тинтиулерине кёре, бал тузну орунуна балны хайырланыу - къанда биринчисини мардасын азайтыргъа, адамны ауурлугъун селейтирге себеплик этеди. Айтханларыча, жангы бал ач болмазгъа, аны бла ашланы артыгъы бла ашамазгъа да болушады.

Бу ашарыкъны мытыл сууда (стакан суугъа бир къашыкъ бал) эритип хайырланса игиди, дейдиле специалистле. Алай саулукъларында кемчиликлери болмагъанла уа аны алайлай да ашаргъа боллукъдула. Бал бир тюрлю бир ауруудан къутхарады деп эшитип, андан багъылыр умутда хайырланырны аллында врачха сорса игиди.

Алай бла аны айтып-айтмазча аллай бир игилиги барды дерчады. Хатасы уа болурму? Биринчиси – аны асламысы бал туз болгъаны бла байламлыды. Аны ючюн калориясы бек кёпдю. Ол а семиз адамлагъа, диабетден къыйналгъанлагъа да тапсызды.

Эсигизде болсун: балны 45 градусдан исси этсе, аны битеу хайырлы затлары кетедиле. Аны кёп ашагъан ууланыргъа неда аны къарыны бек аурургъа боллукъду. Пыльцагъа аллергиясы болгъанладан да сакълыкъ изленеди. Ол дагъыда къан басымлары тюшюучюлеге да къоркъуулуду.

Аны сабийлеге берирге уа жараймыды? Алагъа хайырланыугъа чек салырча хазна сылтау жокъду. Алай дагъыда хар кимни да энчилигине кёре берирге керекди балны. Кеси да къагъанакъны эм азындан бир жылы толгъандан сора алай. Таматаракъ сабийлеге уа бир стакан сютге бир къашыкъ бал къатышдырып берсе, боллукъду. Неда творогга, каклага, башха ашлагъа къошуп.

Къаллай бир заманны тутаргъа боллукъду балны? Тийишли ГОСТ-да айтылгъаннга кёре башы иги жабылгъан орунда балны эки жылны тутаргъа боллукъду. Кесин да 20 градусдан артыкъ жылыгъа салмай алай. Игиси – кюн жетмеген отоуда. Алай аны къатында уулу, букъулу эмда ийисли затла тутаргъа жарамайды – ол да эсигизде болсун.

Балны тюкенде сатып алгъанда, аны орунунда не зат жазылгъанына иги къарагъыз. Быллай продукцияны ветеринария шагъатлыгъы болургъа керекди. Анда ол къалай жарашдырылгъаныны эмда производствону излемлерине келишгенини юсюнден жазылады. Орунну юсюнде неда башында этикетка жабышдырадыла неда информацияны литография амал бла жазадыла.

Бал кесине мылыны бек тартады. Аны башы ачылгъан орунда къойса, хауадан мылыны алып, бираздан бузулуп, къайнап тебирерикди. Аны ючюн орунну башын къаты жабаргъа керекди.

Бирде аны кёп заманны тутхандан сора башы хыра эмда акъсылдым болуп, бал туз юзмезге ушап тебирейди. Ол некди алай? Балны аллай акъсылдым жери глюкоза кристалладан къуралады. Ол а глюкозасы кёп, сууу уа аз болгъан балда чыгъады. Аны саулай къатышдырып, андан сора жылыракъ жерде тутса, тап болуп къалады.

Бал -36 градус сууукълукъда бузлайды. Алай болгъанда, ёлчеми да ондан бирине азаяды.

Бу татлы ашарыкъ кёп тюрлю бояулу болады: гюлледен жыйылгъан – акъ-саргъылдым, жёге бал – янтарь бетли, гречиха бал а – мор бетли. Мутхузлугъун неда тюбюне абериси чёкгенин эслесегиз а алмагъыз.

Улбашланы Мурат хазырлагъанды.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

16.04.2024 - 08:26

«ИШИМ ХАЛКЪЫМА ХАЙЫР КЕЛТИРСЕ СЮЕМЕ»

Арт кезиуде бизни сахнабызда фахмулу, ариу ёнлю жаш жырчыланы саны кёбейгенди. Аллай хунерлиледен бириди Жуболаны Жамбулат. Ол Саратовда Л.В.

16.04.2024 - 08:24

«АКБАРСНЫ» КУБОГУНДАН – ХОРЛАМЛА БЛА

Бу кюнледе Къазанны «АкБарс» спорт арасында каратеден кубок бардырылгъанды. Анга Россейни 48 регионундан бла дагъыда 10 къыралдан 2160 спортчу къатышхандыла.

16.04.2024 - 08:23

СЫЙЛЫ АЙГЪА АТАП

 «Рамаданны кубогу» деген ат бла «Нальчик» спорт арада самбодан 2012-2014 жыллада туугъан жашчыкъланы араларында самбодан республикалы эришиу бардырылгъанды.

15.04.2024 - 16:04

КЪАЛАЙГЪА ДА ТЕРК ЖЕТЕДИЛЕ

Бюгюнлюкде Къабарты-Малкъарда транспортну мурдорунда маммограф, флюорограф комплекследен 13-сю, эм тогъуз да фельдшер-акушер пункт ишлейдиле.

15.04.2024 - 12:53

«ПСИХОЛОГ ИЗЛЕННГЕНИН КЁРЮП, УЯЛЫП ЮЙДЕ КЕЧИКГЕНДЕН ХАЙЫР ЧЫГЪАРЫКЪ ТЮЙЮЛДЮ»

Жаланда таматала угъай, сабийле да къыйналадыла шёндюгю дунияда. Хар болгъан ишни юсюнден интернетде он тюрлю оюм басмаланады, ала къайсына ийнаныргъа билмейдиле.