ЖЮРЕК АУРУУЛАДАН САКЪЛАГЪАН АМАЛЛА

Къанны уллу басымына  гипертония дейдиле,  андан кёплерибиз къыйналабыз. Алимле айтханнга кёре, ол жыйырма биринчи  ёмюрню уллу  къоркъуууду, гипертония –  жыл сайын миллионла бла  адамланы ёлтюреди. Биз  аны юсюнден врач – терапевт Ахкёбекланы Зайнаф бла ушакъ этгенбиз.

- Гипертониядан диета болушамыды?

-Хау, болушады. Гипертония - жюрек - къан тамырла системаны кенг жайылгъан аурууларындан бирлериди. Андан Россейни халкъыны  40-гъа жууукъ проценти къыйналады. Тиширыула бютюнда  бек.

Гипертонияны кёпле ауруугъа санамайдыла. Къан басымны кётюрюлюуюню неси барды, дейдиле бир-бирле. Алай  бу ауруу инсульт, миокард  инфаркта, жюрекни жетишимсизлиги, диабет деген къоркъуулу аурууланы чыгъарады. Гипертония ал кезиуледе  кесин хазна билдирмейди, ол себепден а анга «тынгылауукъ мурдар» деп да айтылады.

Клиника  тинтиуле кёргюзтгенлерича, диета гипертониядан болушады. Дагъыда ол остеопорозну, экинчи даражалы диабетни эм ракны айныуларын акъырынландырады неда арталлыда тыяды.

DASH деген диета дунияда бек белгилиди. Аны жоругъу быллайды – тахта кёгетлени, жемишлени, базыкъ тартылгъан ундан этилген аш-азыкъ затланы кёбюрек ашагъыз. Чабакъланы, арыкъ этни, къозланы, урлукъланы да ашаргъа жарайды. Семиз болмагъан  этден, башы алыннган сютден жарашдырылгъан продуктла да керекдиле.

Биринчи къарагъанда, революциялы бир зат да жокъча кёрюнеди. Алай тёрели эсгертиуле  бла бирге илму шартла да бериледиле. Алайды да, бизни чархыбызгъа калий, кальций  эм магний тюшедиле. Бу элементле барысы да бирге къан басымгъа хар жаны бла да хайыр бередиле. Бек башы уа - рационда  хайырлы веществоланы тап мардаларын жалчытыуду. Диетаны ёзеги олду.

Былайда кёрюнмеген калорийлени, белокланы, углеводланы санап турургъа керек тюйюлдю. Порцияланы тап жарашдырылгъан системасы табылыргъа  уа керекди. Аны мурдору 240-миллилитрлик табакъчыкъды. Бу тюрлю адыр хар юйде да табыллыкъды. Ол сизни мардагъыз болургъа керекди. Аллай бир эм аны жарымы тенгли бир суу сыйыннган табакъланы хазырлагъыз. Кесигизни как порцияларыгъызны, кёгетледен жарашдырылгъан гарнирлеригизни алагъа салып ашагъыз.

-Не затланы ашаргъа тийишлиди?

- Ётмек къара мирзеуден жарашдырылгъан  болургъа керекди. Какла базыкъ крупаладан, мор пиринчден этилселе игиди; татлы болмагъан хлопьяла, макаронла  (базыкъ ундан). Арыкъ эт, чабакъ, къозла, урлукъла, къудору затла, жау, битим жау эм жумуртхала. Интернетде барды бу диета. Аны тутханланы къан басымларын тюшюредиле.

- Семизлик – бийик къан басымны бир сылтаууду. Алай артыкъ килограммланы кетерген бек къыйынды.

-Артыкъ ауурлукъдан къутулур ючюн, кёргюзтюлген мардаланы тутаргъа кюрешген ал кезиуде бютюнда къыйын кёрюнедиле. Арыкъ болургъа сюйгенлени кёплери ачлыкъ къысхан кезиуге биринчи ыйыкълада чыдаялмай да къаладыла.

DASH-ны къурагъанла азыкъ ашауну жангы тюрлюсюне аз-аздан юйренирге чакъырадыла. Бир кюннге  бир неда эки тахта кёгетми ашайсыз? Аны юсюне эрттен эм тюш азыкъланы кезиулеринде дагъыда бирер порция къошугъуз. Салатыгъызгъа энди тёрели жаудан ёлчемни жарымы тенгли бирни артыкъ къошугъуз. Сют продуктланы кюнлюк порцияларын да кёбейте барыгъыз. Сютню эрттен азыкъда неда тюш азыкъда татлы затланы (чайны, кофени) орунларына ичип башлагъыз.

Этни сюемисиз? Аны порциясын эки неда юч кереге азайтыгъыз. Ашны  ыйыкъда  вегетариан тюрлюсюн эки кере хайырланыгъыз.

- Тузну юсюнден а не айтасыз?

- Тузну бек аз хайырланыгъыз. Бу излем диетаны баш амалларындан бирлериди. Тюкен полуфабрикатланы аз ашагъыз-алада туз асыры кёп болады. Каклагъа, макаронлагъа туз къошмагъыз. Аны орунуна ашарыкълагъа  лимон сууну салыгъыз.

Алайды да, тютюнню ичмей къояргъа керекди. Ауурлукъну тап мардада тутугъуз.  Кючню-къарыуну излеген ишни 30-40 минутну ичинде ыйыкъда тёрт  кере тамамлагъыз.  Хант тузну сутканы ичинде беш граммдан кёп ашамагъыз. Ол а бир чай къашыкъды, алай хазыр продуктлада болгъан тузну да эсге алыргъа керекди.

Ауузланыуну  тюрлендирирге къыйынды, мен аны ангылайма. Рационда калийни, кальцийни эм магнийни ёлчемлерин кёбейтигиз, семиз этни уа азайтыгъыз.

Байсыланы Марзият.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

18.05.2024 - 09:03

СПАРТАКИАДАДА СЕРМЕШИРГЕ ЭРКИНЛИКНИ КЪОРУУЛАГЪАНДЫЛА

Краснодарда каратени киокушин тюрлюсюнден «Шиханны кубогу» деген аты бла битеуроссей эришиу бардырылгъанды. Анга къыралны 24 регионундан 500-ден аслам спортчу къатышхандыла.

17.05.2024 - 12:25

«СЕНИ ЮЧЮН, КЕСИМ ЮЧЮН ДА»

Быйыл Мечиланы Кязимни жылыды. Ол малкъар халкъгъа энчи байрамды – миллети аны сыйын, ол да халкъыны сыйын таула бла тенг этген шайырны туугъан кюню хар заманда да байрамды.

17.05.2024 - 09:03

ИШЛЕРИ БЛА ШАГЪЫРЕЙЛЕНДИРГЕНДИЛЕ

Кёп болмай Нальчикде «Лаборатория робототехники» деген жаш тёлю инновациялы чыгъармачылыкъ ара къурап 6-14 жыллыкъ сабийлени арасында робототехникадан эришиуле баргъандыла.

17.05.2024 - 09:03

БУ АЙДА ТЮРЛЕНИУЛЕ

Терек бахчачылыкъ биригиулеге кёк отлукъ

17.05.2024 - 08:57

САУЛУКЪГЪА САКЪЛЫКЪ-УЗАКЪ ЁМЮРНЮ МУРДОРУ

Адамны ёмюрн узайтыр ючюн  не затны эсде тутаргъа кереклисини юсюнден Огъары Малкъарны больницасыны баш врачы Чаналаны Аслижан  бла ушакъ этгенбиз.