ДУНЕЙПСО ПСЫДЗЭР КАВКАЗЫМ

Пасэрей зэманым мы щIылъэм щекIуэкIа къэхъукIащIэхэм теухуа къэхутэныгъэхэр щIэныгъэм ди пащхьэ къыщрилъхьэм деж, ар фIэщ щIыгъуейуэ, телъыджэ гуэру къытщохъу. Апхуэдэ Iуэхугъуэхэм ящыщщ, псалъэм папщIэ, цIыхур бгырыс зыщIа, Кавказыр зылъэсауэ щыта псыдзэшхуэр. Ар щыIащ илъэс мини 7,5-кIэ узэIэбэкIыжмэ. ФIэщхъуныгъэм дигъэцIыху, тхылъ лъапIэхэм къыхэщыж псыдзэшхуэр пэж дыдэу щыIащ, щIэныгъэри абы щыхьэт тохъуэ.

Илъэс мин 18-15 ипэкIэ хы ФIыцIэр нобэ зэрытцIыхум хуэдэу щытакъым. Ар итащ гуэл къабзэу. А гуэлым и хъуреягъым мэз Iувхэр щыкIыу, къызэрыгуэкI губгъуэу щытащ. Абы щыхьэт техъуэ жыг лъэдакъэхэр псы лъабжьэм къыщагъуэтыжауэ музейхэм щIэлъщ. Илъэс мини 7,5-рэ ипэкIэ дунейр пщтыр къэхъущ, къуршхэм телъ мыл Iувхэр къэвщ, Атлант хым зиIэтщ, Европэмрэ Африкэмрэ я зэпылъыпIэр (Гибралтар тIуалэр) къызэгуитхъри, псы шыугъэм уэру къуэкIыпIэмкIэ къиунэтIащ. А псор щIигъэхуэбжьат хым къыщыхъуа щIыхъей шынагъуэм.  Абы хы Курытми Эгей тенджызми закъригъэIэтщ, къащхьэпрыжри, гуэлымкIэ къиунэтIащ. Абдежым гуэлыр хы шыугъэ абрагъуэ хъуащ, Босфор, Дарданеллэ тIуалэхэмрэ Iузэврэ къэунэхуащ.

Мы щIыуэпс насыпыншагъэм Кавказым щыпсэуа лъэпкъхэм я нэхъыбэр зэрилъэсам щыхьэт техъуэ кхъуэщынхэр, хьэкухэр, Iэщ щIэубыдапIэхэр къыщагъуэтыжащ псы лъабжьэм. Хы ФIыцIэм и тырку Iуфэм 2000 гъэм нэмыцэхэм щрагъэкIуэкIа къэхутэныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, пэжу, хым щIиуфа щIыпIэхэм пасэм цIыху щыпсэуащ, мэз щылъащ.

Мы Iуэхугъуэм теухуауэ алъандэрэ щIэныгъэм къитIэщIа псори зэпашэчыжри, америкэ геологхэу Питман В., Райан В. сымэ жэуап иратащ цIыху хужьхэр кавказ лIэужьыгъуэу къыщIалъытэм и щхьэусыгъуэм.

КъызэрыщIэкIымкIэ, хы Курытым къикIыу (Ниагарэ псыкъелъэм хуэдэ 200-м я къару щIэлъу!) Азиемрэ Европэмрэ зэбгрилъэсыкIыу илъэсым щIигъукIэ псы дэтащ я зэхуакум. Хы ФIыцIэм апхуэдизкIэ зиIэтати, тафэ километр зэбгъузэнатIэу мини I00 щIихъумат, Кавказ къуршхэм я лъапэм нэсат. Зы жэщ-махуэм хым сантиметр I5-кIэ зиIэтырт, метр 400-кIэ Iэпхъуэрт. А лъэхъэнэм Европэм и ипщэ-къуэкIыпIэ лъэныкъуэм щыпсэу лъэпкъхэм я деж зэхъуэкIыныгъэшхуэ къыщекIуэкIащ – ятIэм кхъуэщын къыхэзыщIыкIыф, вэн-сэным хуэIэзэ, псыдзэм зыщызыхъумэ лъэпкъыщIэхэр кIуэри, абыхэм яхэтIысхьащ. Абы имызакъуэу, Кавказым иса цIыху лъэпкъхэр лъэныкъуиплIымкIэ щызэбгрыкIри, Сыбырым, Анатолэм, Месапотамием, Европэм итIысхьащ. Кавказ къуршхэм дэкIуейуэ, бгым къалэ изыщIыхьа, псыдзэр ехыжыху абы щыпсэуа цIыхухэм нобэрей кавказ лъэпкъхэр къатепщIыкIыжащ.

 

Фырэ Анфисэ.

Поделиться:

ЧИТАТЬ ТАКЖЕ:

13.08.2022 - 17:20

Бахъсэныпсым и къарур

1936 гъэр къэунэхуагъащIэ СССР-м и тхыдэм IуэхушхуэхэмкIэ хыхьащ. Псом япэу къэралым и конституцэщIэ къызэ­ращтамкIэ.

13.08.2022 - 13:19

Гъуэгухэр къагъэщIэрэщIэж

«ФIагъ лъагэ зиIэ гъуэгу шынагъуэншэхэр» лъэпкъ проектым ипкъ иткIэ, гъэ еджэгъуэщIэм ирихьэлIэу Къэбэрдей-Балъкъэрым къы­щагъэщIэрэщIэжынущ курыт щIэныгъэ щрагъэ­гъуэт IуэхущIапIэ пщы­кIузым екIуа

13.08.2022 - 09:18

ТэмакъкIыхьагъым ириджэгухэр

ШыщхьэуIум и япэ махуэ­-хэм дунейпсо цIыхубэм я гулъытэр кIэрыпщIауэ щытащ США-м и ЛIыкIуэхэм я палатэм и унафэщI Пелоси Нэнси Тайваным зэрылъэтам.

12.08.2022 - 17:14

Ныбжьэгъу зэхуэхъуауэ зэбгрокIыж

Хабзэ зэрыхъуам тету, КъБР-м Лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проект­хэм­кIэ и министерствэм гъэмахуэм Налшык зыщагъэпсэхуну кърегъэблагъэ нэгъуэщI щIыпIэхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэм я щIэблэр.

12.08.2022 - 12:10

Зэгухьэныгъэм и бэракъхэр Iуащхьэмахуэ щаIэт

«Германием щыIа дзэ гупым я ветеранхэм я зэгухьэныгъэ»  щIыналъэ къудамэм «ВоенТекстильПром» компанием дэщIыгъуу республикэм щригъэкIуэкIащ «ТекIуэныгъэ къэзыхьа Iуащхьэмахуэ» хэкупсэ акцэ.